Evropska unija uvodi prvu pravno obavezujuću regulativu o zdravlju i otpornosti zemljišta, koja stupa na snagu 16. decembra. Ova direktiva predstavlja istorijski iskorak ka zaštiti jednog od najvažnijih, ali i najugroženijih prirodnih resursa – tla.
Zdravo zemljište je temelj svake održive poljoprivrede. Od njega zavisi produktivnost, otpornost na štetočine, kvalitet i bezbjednost hrane , ali i dugoročna stabilnost i profitabilnost cjelokupnog poljoprivrednog sektora Evropske unije. Ipak, podaci govore da je situacija alarmantna: čak 60 do 70% zemljišta u EU je u nezdravom stanju, što godišnje košta više od 50 milijardi eura, više od ukupnog BDP-a Letonije ili Kipra.
Nova Direktiva o monitoringu zemljišta odnosi se na sve tipove zemljišta, od šuma i oranica do urbanih površina, i bavi se svim aspektima degradacije: erozijom, zbijenošću, kontaminacijom i zapečaćivanjem zemljišta.
Direktiva uvodi obavezu za sve zemlje članice da uspostave sistematski monitoring zdravlja tla, ali pritom ostavlja dovoljno prostora za prilagođavanje lokalnim uslovima i specifičnostima. Evropska komisija će pružiti tehničku i institucionalnu podršku, uključujući izgradnju kapaciteta i novi portal za podatke o zdravlju zemljišta.
Takođe je već objavljen vodič kroz dostupne izvore finansiranja na nivou EU, a najavljeno je i dodatno mapiranje potreba kako bi se osigurala efikasna implementacija.
Direktiva ne donosi nove zabrane, ne uvodi dozvole, niti zadire u nacionalne nadležnosti kada je u pitanju prostorno planiranje. Umjesto toga, fokus je na podršci poljoprivrednicima i upravljačima zemljištem, kako bi poboljšali zdravlje tla i otpornost na stresne uslove poput klimatskih promjena.
Uvedeni su i principi za ograničavanje prenamjene zemljišta, čime se dodatno štite poljoprivredne površine i svi njihovi multifunkcionalni doprinosi, uključujući i bezbjednost hrane.
Jedna od značajnijih novina jeste sistemsko rješavanje problema kontaminiranih lokacija širom EU. U slučajevima kada postoji neprihvatljiv rizik po ljudsko zdravlje ili okolinu, obavezno će biti sprovođenje mjera za smanjenje rizika. Sve informacije o takvim lokacijama moraće biti javno dostupne i besplatne za građane.
Zemljište se često zaboravlja u klimatskim i ekološkim politikama, uprkos tome što je ključni saveznik u borbi protiv klimatskih promjena, očuvanju biodiverziteta i osiguravanju hrane za rastuću populaciju. Nova direktiva ima potencijal da osnaži otpornost tla, unaprijedi znanje o njegovom stanju i direktno doprinese ostvarivanju klimatskih i ekoloških ciljeva EU.
J.M.
Naslovna fotografija: Free-pik
