Region Zapadnog Balkana ulazi u novu fazu kada je riječ o zaštiti prirode, sa jasnim ambicijama da se uskladi sa evropskim i globalnim ciljevima u oblasti biodiverziteta i klimatskih politika. Kako je saopšteno iz IUCN Regionalne kancelarija za Istočnu Evropu i Centralnu Aziju (ECARO), ovaj proces oslanja se na Zelenu agendu za Zapadni Balkan, koja predstavlja ključni okvir za transformaciju regiona ka klimatskoj neutralnosti do 2050. godine.
Zelena agenda, usvojena 2020. godine, a dodatno unaprijeđena kroz Dubrovačku deklaraciju u oktobru 2025, definiše pravac razvoja zasnovan na očuvanju biodiverziteta, obnovi ekosistema i jačanju otpornosti na klimatske promjene. U njenom revidiranom Akcionom planu posebno mjesto zauzima Stub 5, koji se odnosi na zaštitu prirode i biodiverziteta, a u okviru kojeg je predviđena i izrada Plana obnove šumskih predjela Zapadnog Balkana.
Ovaj plan, kako se navodi u saopštenju, treba da postane strateški okvir za koordinisanu obnovu degradiranih šumskih područja širom regiona. Njegov značaj je višestruk: šume su ključne za očuvanje biodiverziteta, skladištenje ugljenika i prilagođavanje klimatskim promjenama, dok njihova obnova predstavlja dugoročan proces vraćanja narušenog ekološkog balansa, sa direktnim benefitima i za prirodu i za ljude.
Izradi samog plana prethodiće sveobuhvatni Izvještaj o procjeni mogućnosti obnove, koji će identifikovati prioritetne lokacije i definisati mjerljive ciljeve za unapređenje stanja ekosistema. Riječ je o analizi koja obuhvata stanje biodiverziteta, promjene u šumskom pokrivaču, ali i identifikaciju područja posebno izloženih prirodnim katastrofama. Ključni rezultat tog procesa biće prostorne karte koje jasno ukazuju gdje je obnova najpotrebnija, uz fokus na jačanje povezanosti staništa, zaštitu područja od posebnog značaja i smanjenje rizika od katastrofa.
Na temelju tog izvještaja, regionalni plan će ponuditi konkretne i primjenjive korake za unapređenje stanja šumskih predjela, uz poseban fokus na područja ključna za očuvanje biodiverziteta i prilagođavanje klimatskim promjenama. Istovremeno, plan će služiti i kao vodič za jačanje saradnje među državama regiona, uključujući prekogranične ekosisteme, ali i kao osnova za usklađivanje nacionalnih politika i sektorskih strategija.
Očekuje se da će njegovo sprovođenje dodatno učvrstiti obaveze koje zemlje regiona već imaju u okviru međunarodnih sporazuma, uključujući EU Strategiju o biodiverzitetu do 2030. godine, Kunming–Montreal Globalni okvir za biodiverzitet i Pariski sporazum.
Da bi ovakva vizija bila ostvariva, naglašava se potreba za mobilizacijom finansijskih i institucionalnih resursa, ali i za snažnijim partnerstvima između javnog sektora, donatora i privatnih aktera. Upravo u tom dijelu ključnu ulogu ima Radna grupa za biodiverzitet Zapadnog Balkana, uspostavljena u okviru Savjeta za regionalnu saradnju, a koordinisana od strane IUCN-a. Ova platforma doprinosi oblikovanju politika, savjetovanju vlada i povezivanju regiona sa evropskim i globalnim procesima.
Pod njenim okriljem djeluje i novoformirana Tematska grupa za obnovu ekosistema, koja pruža naučnu i stratešku podršku implementaciji ključnih politika, uključujući i izradu pomenutog plana. Paralelno sa tim, biće sproveden i širok proces konsultacija, koji će okupiti predstavnike institucija, javnih preduzeća, akademske zajednice, civilnog sektora i stručnjake iz različitih oblasti – od šumarstva i biodiverziteta do poljoprivrede i upravljanja rizicima od katastrofa.
„Izrada Plana obnove šumskih predjela Zapadnog Balkana biće prekretnica za region i predstavljaće zajednički regionalni napor da se obnove šumski predjeli i obezbijede koristi koje oni pružaju. To pokazuje našu kolektivnu posvećenost obnovi ekosistema, jačanju klimatske otpornosti i zaštiti prirode za buduće generacije“, kazao je Oliver Avramoski, direktor IUCN-ove regionalne kancelarije sa sjedištem u Beogradu.
Kako je dodatno pojašnjeno u saopštenju, ove aktivnosti realizuju se u okviru projekta ADAPT 2.0, koji se fokusira na primjenu rješenja zasnovanih na prirodi za ublažavanje i prilagođavanje klimatskim promjenama, uz podršku Švedske. Projekat, između ostalog, omogućava razvoj analiza, strategija i konkretnih planova poput ovog, ali i definisanje ciljeva i mehanizama za praćenje napretka u obnovi šumskih predjela.
Finalizacija Izvještaja o procjeni mogućnosti obnove očekuje se tokom 2026. godine, nakon čega će uslijediti izrada i usvajanje samog plana. Kada bude implementiran, ovaj dokument bi trebalo da postane ključni alat za obnovu šumskih ekosistema širom regiona, unapređenje biodiverziteta i jačanje otpornosti prirode na izazove koji dolaze.
J.M.
Naslovna fotografija: J.M.
