Ove nedjelje u prestižnom naučnom časopisu Nature Climate Change objavljena je studija sa upozoravajućom porukom:
- Što je veći broj toplotnih talasa kojima je čovjek izložen, to će njegovo tijeelo brže da stari.
Kako se navodi u saopštenju, čak i umjereni porast kumulativnog izlaganja toplotnim talasima povećava našu biološku starost, u mjeri uporedivoj sa redovnim pušenjem i konzumacijom alkohola. A što su više ekstremnih vrućina ljudi doživeli, to su im organi više starili.
Izloženost ekstremnoj toploti, naročito tokom dužih perioda, opterećuje organe i može biti smrtonosna. Međutim, „iznenađuje činjenica da nas toplotni talasi čine starijima”, ocenio je Pol Begs, stručnjak za zdravlje i životnu sredinu sa Univerziteta Makvori u Sidneju, koji nije učestvovao u studiji.
Starost nije samo rezultat vremena. Prethodna istraživanja povezala su niz faktora, uključujući ekološki i socijalni stres, sa znacima fizioloških promjena povezanih sa starenjem. To ljude stavlja u veći rizik od kardiovaskularnih bolesti, raka, dijabetesa i demencije.
Porast izloženosti vrućinama od 1,3 °C ubrzava biološki sat za desetak dana
U tekstu portala Klima 101, koji se bavi ovom temom, navodi se da je istraživanjem bilo obuhvaćeno 24.922 odrasle osobe sa Tajvana: podatke sa njihovih medicinskih pregleda, sprovedenih od 2008. do 2022. godine, naučnici su preklopili sa izloženošću vrućinama.
U navedenom vremenskom okviru, Tajvan je doživio ukupno 30 toplotnih talasa, odnosno perioda sa povišenim temperaturama, a analiza je pokazala da su organi ljudi češće izloženih ekstremnoj toploti pokazivali su znake ubrzanog starenja.
Autori studije, predvođeni Kui Guo, epidemiološkinjom životne sredine s Univerziteta u Hong Kongu, napravili su i preciznu računicu: svaki dodatni porast izloženosti od 1,3 °C ubrzava biološki sat u proseku za 8,4 do 11,3 dana.
„Iako sam broj možda izgleda mali, kroz vrijeme i u čitavoj populaciji, ovaj efekat može imati značajne implikacije po javno zdravlje”, izjavila je Guo.
Najveće zdravstvene posljedice osjetili su fizički radnici i ljudi koji žive u ruralnim oblastima, vjerovatno zato što te grupe imaju manji pristup klima-uređajima.
Ipak, primijećena je i neočekivana pozitivna strana: uticaj toplotnih talasa na starenje opadao je tokom 15 godina istraživanja. Razlozi ove adaptacije na vrućinu nisu jasni, ali bi veća dostupnost tehnologije za hlađenje mogla da igra ulogu.
Bez obzira na to, „poruka je da vas vrućina čini malo starijima nego što biste inače bili – i da je to nešto što treba izbjegavati”, zaključila je Aleksandra Šnajder, epidemiološkinja životne sredine iz Helmholc Minhena u Nemačkoj, koja nije učestvovala u studiji.
Klimatske promjene guraju i Crnu Goru u zonu produženih toplotnih udara
Toplotni talasi nisu samo prolazna meteorološka pojava – oni već sada mijenjaju svakodnevicu i građana Crne Gore. Prema najnovijem Nacionalnom izvještaju Crne Gore Ujedinjenim nacijama o klimatskim promjenama (Fourth National Communication & First Biennial Transparency Report, 2024/25), broj i intenzitet toplotnih talasa značajno su porasli u posljednjim decenijama. Primjera radi, u Podgorici je prosječan broj toplotnih talasa u periodu 1961–1990 iznosio svega 1,9 godišnje, dok je u periodu 1991–2022 porastao na 5,6. Istovremeno, dužina najjačeg talasa produžila se sa prosječnih 6,4 na čak 15,5 dana, a ukupan broj dana provedenih u uslovima toplotnog talasa sa 9,7 skočio je na 44,5. Slični trendovi bilježe se i na sjeveru i na jugu zemlje, što jasno pokazuje da su toplotni ekstremi postali pravilo, a ne izuzetak.
Ove brojke dobijaju još veću težinu kada se pogledaju projekcije za naredne decenije. Isti izvještaj pokazuje da bi do kraja vijeka Crna Gora mogla bilježiti i do deset toplotnih talasa više godišnje u odnosu na prošli vijek, pri čemu bi se njihova dužina mogla produžiti i preko 90 dana, zavisno od scenarija emisija gasova staklene bašte. Kada je riječ o tzv. tropskim danima, u kojima maksimalna temperatura prelazi 30°C, Podgorica već sada prosječno bilježi preko 90 takvih dana godišnje, dok bi do kraja stoljeća taj broj mogao porasti za dodatnih 55 dana.
Sve to svjedoči o činjenici da će toplotni stres postati jedno od glavnih zdravstvenih i društvenih pitanja budućnosti, čija ozbiljnost stoji rame uz rame sa faktorima rizika poput pušenja ili prekomjerne konzumacije alkohola.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: Unsplash
