Francuska kompanija Vela najavljuje ambiciozan iskorak u pomorskom transportu: teretni brod u potpunosti pogonjen vjetrom, koji bi mogao zaploviti početkom 2027. godine na ruti između Francuske i Sjedinjenih Američkih Država. Prema navodima operatera, cilj je skratiti vrijeme isporuke preko Atlantika i istovremeno drastično smanjiti emisije ugljenika.
Plovilo izrađeno po narudžbi dugačko je 67 metara i široko 25 metara. Projektovano je da prevozi nešto više od 400 metričkih tona tereta, što ga svrstava u segment između klasičnog brodskog i avionskog kargo-prevoza. U kompaniji ističu da brod može primiti približno pet puta više tereta od teretnog aviona.
Dizajn uz podršku najbržeg solo moreplovca
Razvoj broda odvijao se uz doprinos suosnivača Vele, Fransoa Gabarta, profesionalnog jedriličara poznatog po rekordu najbrže solo plovidbe oko svijeta. Brod je zamišljen kao trimaran, sa središnjim trupom i dva bočna stabilizatora, što omogućava visoku brzinu i stabilnost na otvorenom moru.
Pokretaće ga jedra visine 61 metar iznad vodene linije. Energija potrebna za smještajne i radne prostore, kao i za temperaturno kontrolisana skladišta, obezbjeđivaće se putem solarnih panela i dva hidro-generatora. Planirana prosječna brzina iznosi 14 čvorova, što je uporedivo sa savremenim kontejnerskim brodovima na relaciji između Nju DŽersija i francuskih luka u Normandiji ili Bordou.
Manje buke, potencijalno manji uticaj na morski svijet
Analiza životnog ciklusa, koju su sproveli Vela i klimatska konsultantska kuća Carbone 4, procjenjuje da bi emisije ugljenika tokom prelaska sjevernog Atlantika bile do 96% niže nego kod konvencionalnog kontejnerskog broda, te do 99% niže u odnosu na avio-transport.
Kompanija svoju uslugu pozicionira kao kompromis između brzine i održivosti: brže od standardnog brodskog prevoza, sporije od avionskog, ali uz znatno niži ugljenični otisak od oba.
Jedan od često zanemarenih aspekata pomorskog saobraćaja je podvodna buka. Brodovi pogonjeni motorima mogu proizvoditi zvuk jači od 190 decibela, što, prema podacima Međunarodnog fonda za dobrobit životinja, ometa komunikaciju kitova, delfina i riba, dezorijentiše životinje i remeti obrasce kretanja i lova.
Plovilo na vjetar, bez klasičnog pogonskog motora, moglo bi imati znatno manji akustični uticaj. Iako nosi oko 100 puta manje tereta od velikih kontejnerskih brodova, kraće su i operacije utovara i istovara. Dimenzije broda omogućavaju pristajanje u sekundarne terminale, koji su često manje zakrčeni i omogućavaju brže manevrisanje.
Skroman obim u poređenju sa gigantima
Ako prvi brod ispuni očekivanja i planovi širenja budu realizovani, Vela se nada da će do kraja 2028. godine imati pet plovila, ukupnog kapaciteta od 48.000 tona godišnje. To je ekvivalent teretu koji bi prevezla 343 teretna aviona Boeing 747-8F.
U globalnim okvirima, taj obim i dalje djeluje skromno. Najveći teretni brodovi današnjice, poput MSC Irina, imaju nosivost veću od 240.000 tona, uključujući teret, gorivo, posadu i zalihe.
Dekarbonizacija transporta robe ostaje izazov
Pomorski transport je među sektorima koji se najteže prilagođavaju ciljevima smanjenja emisija, te je prema analizi Međunarodne marinske organizacije (International Maritime Organization (IMO)), odgovoran za oko 3% globalnih emisija gasova sa efektom staklene bašte, uglavnom zbog oslanjanja na fosilna goriva.
Članice IMO-a su 2023. godine postigle saglasnost da sektor dostigne neto-nulte emisije oko 2050. godine. Ipak, usvajanje konkretnih mjera nailazi na političke i ekonomske prepreke. Glasanje o novim standardima za goriva i porezu na ugljenik odloženo je nakon kampanje Sjedinjenih Država, a predsjednik Donald Tramp predlog je nazvao „prevarantskim porezom“.
Prelazak na čiste ili čišće izvore energije zahtijeva značajne prilagodbe brodova i infrastrukture širom globalnih lanaca snabdijevanja.
Vjetar kao dopunsko rješenje i kao jedini pogon
Industrija već testira hibridne modele. Američka kompanija Cargill pustila je u rad brod Pyxis Ocean, opremljen čeličnim krilnim jedrima, za koji se tvrdi da smanjuje emisije za oko 30%. Japanska K Line razvila je sistem Seawing, sa velikim zmajem koji bi mogao smanjiti emisije brodova za prosječno 20%.
Vela, međutim, ide korak dalje, oslanjajući se na isključivo vjetar kao primarni pogon.
Vela nije jedina koja oživljava ideju teretne plovidbe na jedra. Francuska kompanija Grand de Sail Logistics već nudi 18-dnevne linije između Saint-Maloa i Njujorka, koristeći jedrilicu kapaciteta 50 tona.
U Ujedinjenom Kraljevstvu djeluje Shipped by Sail, posrednik specijalizovan za transport manjih količina etički proizvedene robe, poput kolumbijske kafe i portugalskog maslinovog ulja.
Najavljena transatlantska linija Vele pokazuje da se vjetar, nekada osnovna pokretačka snaga pomorstva, ponovo vraća u fokus savremenih logističkih rješenja, ali ovaj put uz savremene tehnologije i stroge klimatske ciljeve.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: Vela
