Dok su se evropski gradovi ovog ljeta borili sa neviđenim toplotnim talasima, jedan izvještaj nudi surovu, ali važnu spoznaju: dvije trećine smrtnih slučajeva povezanih sa vrućinama mogu se direktno povezati sa ljudskim djelovanjem koje pogoršava klimatsku krizu.
Prema analizi, koju prenosi The Guardian, a koja se odnosi na 854 velika evropska grada, od ukupno 24.400 preminulih tokom ljeta – njih 16.500 je preminulo zbog dodatnih temperatura izazvanih emisijama gasova sa efektom staklene bašte. Iako analiza još nije prošla recenzentski proces, temelji se na široko prihvaćenim naučnim metodama i podacima iz epidemiologije i klimatologije.
Klimatski kolaps je, kako se ističe u izvještaju, učinio evropske gradove u prosjeku toplijima za 2,2 stepena Celzijusa, čime je znatno povećan rizik po zdravlje, posebno najranjivijih. Starije osobe su bile najviše pogođene – čak 85% preminulih bilo je starije od 65 godina, a skoro polovina starija od 85.
„Lanac uzročnosti – od sagorijevanja fosilnih goriva do porasta temperature i smrtnosti – je neosporan“, izjavila je za The Guardian klimatološkinja Friderike Oto sa Imperial College London, jedna od autorki izvještaja. „Da nismo decenijama nastavili da spaljujemo fosilna goriva, većina ovih ljudi bi danas bila živa.“
Iako se ekstremne vrućine često ne navode kao direktan uzrok smrti, epidemiolozi podsjećaju da većina žrtava umire u domovima i bolnicama, gdje postojeće zdravstvene tegobe postaju fatalne usljed temperaturnog stresa. Samo mali broj slučajeva dospije u javnost, poput 77-godišnjeg Manuela Serrana iz Španije, koji je kolabirao tokom šetnje, ili Brahima Ait El Hadžama iz Italije, koji je preminuo radeći na gradilištu pri 38 stepeni, samo dva dana prije nego što je trebalo da stupi na snagu zabrana takvih radova tokom poslijepodneva.
Uprkos boljem institucionalnom odgovoru nego 2003. godine, kada je u Evropi od toplotnog talasa preminulo 70.000 ljudi, zdravstveni sistemi i dalje zaostaju za tempom klimatskih promjena i demografskim izazovima starenja populacije. Stručnjaci pozivaju na kreiranje lokalnih planova djelovanja, više zelenih površina, klimatizovane prostore za rizične grupe i edukaciju javnosti o rizicima koje donosi toplotni stres.
„Opasne vrućine se i dalje shvataju previše olako“, upozorava epidemiolog Garifalos Konstantinoudis. „Niko ne bi očekivao da neko rizikuje život radeći tokom uragana – a ipak to očekujemo kada su u pitanju ekstremne temperature.“
Zaključak ove analize nije samo u brojkama, već u jasnoj poruci: nijedan evropski grad nije imun na posljedice klimatskih promjena. I ako sada ne djelujemo – broj žrtava će rasti. Prelazak sa fosilnih goriva na održive izvore energije više nije pitanje strategije, već pitanje opstanka.
Kako u Evropi, tako i u Australiji: Toplotni talasi ostavljaju smrtonosan trag širom planete
Podaci iz Australije pokazuju da toplotni talasi ni tamo ne prolaze bez posljedica. Prema studiji koju su sproveli istraživači sa Univerziteta Monash, u periodu od 2016. do 2019. godine čak 1.009 smrtnih slučajeva u Australiji može se direktno pripisati ekstremnim vrućinama.
Analizirajući skoro 250.000 smrtnih sučajeva i lokalne temperaturne podatke iz više od 2.200 zajednica, naučnici su došli do zaključka da su najugroženije bile zajednice sa starijim stanovništvom, nižim primanjima, slabijim obrazovanjem, kao i ruralna i izolovana područja. Najveći mortalitet zabilježen je u Kvinslendu i Novom Južnom Velsu, dok su zdravstveni rizici najviše pogađali osobe sa kardiovaskularnim i respiratornim problemima.
„Trend je jasan: biće više toplotnih talasa, oni će dolaziti ranije i biće sve intenzivniji“, upozorio je profesor Juming Guo, vodeći autor studije, za The Guardian. Ukoliko globalno zagrijavanje dosegne 2°C, broj smrtnih slučajeva usljed vrućina u gradovima poput Sidneja mogao bi porasti za gotovo 200%. U slučaju da temperatura planete poraste za 3°C – smrtnost bi se mogla povećati i do 444%.
Australijski ljekari već svjedoče sve većem broju pacijenata koji dolaze u hitne službe zbog posljedica toplotnog stresa: od dehidracije i toplotnog udara, preko srčanih i respiratornih tegoba, do problema sa mentalnim zdravljem, bubrežnim bolestima, pa čak i porasta rodno zasnovanog nasilja. Kako navode, mnogi pacijenti pripadaju „nevidljivoj grupi“ – osobama kod kojih vrućina ne može biti zvanično potvrđena kao uzrok, ali čije se stanje pogoršava upravo tokom perioda ekstremne toplote.
„Vidimo ljudsko lice te patnje – ljude koji ne mogu da uključe klima uređaj jer nemaju novca, koji hodaju po 40 stepeni jer nemaju automobil, koji žive u kućama neprilagođenim za klimu koja se mijenja“, poručuje doktorka Kimberli Hamfri, članica organizacije Ljekari za zaštitu životne sredine.
Stručnjaci upozoravaju da se toplotni talasi često nazivaju „tihim ubicama“, jer ne ostavljaju vidljive tragove kao požari ili poplave. Međutim, upravo oni predstavljaju najsmrtonosniju formu ekstremnih vremenskih pojava u Australiji – i, sve češće, i širom svijeta. Njihov rastući uticaj poziva na hitno djelovanje kako bi se zaštitili najugroženiji i izbjegla buduća tragedija u sjenci toplotnog zračenja.
J.M.
Izvor: The Guardian
Naslovna fotografija: Free-pik
