Sve veći broj evropskih vozača odlučuje se za potpuno električne automobile, a taj izbor sve češće nije motivisan samo brigom za životnu sredinu, već i vrlo konkretnom ekonomskom računicom. Baterijska električna vozila, poznata i kao BEV, postaju sve prisutnija na evropskim putevima, dok se njihovi vlasnici suočavaju sa nižim troškovima vožnje u odnosu na automobile na benzin i dizel.
Taj pomak posebno je važan jer je drumski saobraćaj dugo bio jedan od najtežih sektora za dekarbonizaciju. Automobili, kamioni i druga drumska vozila decenijama su snažno vezani za fosilna goriva, zbog čega svaka promjena u ovom sektoru ima širi značaj, i za energetsku bezbijednost, i za klimatske ciljeve, i za svakodnevne troškove građana.
Rast cijena nafte, podstaknut nestabilnostima na Bliskom istoku, svakako je jedan od razloga zbog kojih električni automobili privlače veću pažnju kupaca. Ipak, sadašnji rast prodaje nije kratkotrajna reakcija tržišta niti prolazni talas interesovanja. On je dio dublje transformacije evropskog automobilskog tržišta, koju već godinama usmjeravaju klimatske politike Evropske unije, regulatorni okvir za smanjenje emisija i globalni prelazak ka čistijem transportu.
Prema podacima Evropskog udruženja proizvođača automobila (ACEA), više od svakog petog novog automobila registrovanog u Evropskoj uniji u aprilu 2026. godine bilo je potpuno električno. Udio baterijskih električnih vozila tada je iznosio 20,6%, što je značajan rast u odnosu na april 2025. godine, kada je bio 15,7%. Tokom cijele 2025. godine prosječni udio električnih automobila među novim vozilima iznosio je 17,4%.
Dugoročniji pogled pokazuje još jasniju sliku. Od 2019. godine udio električnih automobila u prodaji novih vozila u Evropskoj uniji povećan je deset puta. To više nije marginalna promjena na tržištu, već proces koji mijenja strukturu automobilske industrije i navike kupaca.
Samo u prva četiri mjeseca 2026. godine, od januara do aprila, u Evropskoj uniji prodato je oko 750.000 novih potpuno električnih automobila. Tome je doprinijela znatno šira ponuda modela, ali i njihova veća cjenovna dostupnost. U poređenju sa periodom od prije nekoliko godina, kupcima je danas na raspolaganju mnogo više električnih vozila čija se cijena kreće oko 25.000 eura.
Međunarodna agencija za energiju (IEA) navodi da, pri cijeni nafte od 100 dolara po barelu, vozači električnih automobila imaju uštede na troškovima energije koje su 35% veće nego samo godinu ranije. U prevodu – što je gorivo skuplje, ekonomska prednost električnih automobila postaje vidljivija.
Na nivou Evropske unije, šira upotreba potpuno električnih automobila već je smanjila potražnju za naftom za procijenjenih 140.000 barela dnevno. To predstavlja smanjenje od 4,5% u potrošnji nafte povezanoj sa putničkim automobilima. Prema procjenama, takav pad potrošnje donosi uštedu od oko 4,5 milijardi eura godišnje na uvozu fosilnih goriva.
IEA je u izvještaju Global EV Outlook 2026 ocijenila da trenutni ambijent visokih cijena nafte dodatno skreće pažnju potrošača na ekonomske koristi vožnje električnih automobila. Agencija podsjeća da električna vozila uglavnom imaju niže troškove korišćenja od vozila na benzin ili dizel, prije svega zbog veće energetske efikasnosti. Ta razlika posebno dolazi do izražaja u periodima naglog rasta cijena goriva.
Jedna od čestih dilema u javnosti odnosi se na porijeklo električnih automobila koji se prodaju u Evropi. Često se stiče utisak da većina tih vozila dolazi iz Kine, ali dostupni podaci pokazuju drugačiju sliku. Tokom 2025. godine, samo 20% potpuno električnih automobila prodatih u Evropskoj uniji bilo je uvezeno iz Kine, bez obzira na to da li je riječ o kineskim ili nekineskim brendovima.
Iste godine, velika većina potpuno električnih automobila prodatih na tržištu EU proizvedena je unutar Evropske unije. Dodatno, vrijednost izvoza potpuno električnih automobila iz EU bila je dvostruko veća od vrijednosti njihovog uvoza. To pokazuje da elektrifikacija automobilskog tržišta nije samo pitanje potrošačkih navika, već i industrijske politike, proizvodnje i pozicije Evrope u globalnoj ekonomiji.
Evropa, međutim, nije usamljena u ovoj tranziciji. Prodaja baterijskih električnih automobila snažno raste i na globalnom nivou. Tokom 2025. godine globalna prodaja potpuno električnih vozila porasla je za 26% i premašila 13 miliona jedinica. To znači da je 16% svih novih automobila prodatih širom svijeta bilo potpuno električno.
Najdalje je otišla Norveška, koja ostaje ubjedljivi globalni lider. U toj zemlji je čak 95% novih automobila potpuno električno. U Ujedinjenom Kraljevstvu, baterijska električna vozila činila su 23% prodaje novih automobila u 2025. godini. Kina je za samo godinu dana povećala udio električnih automobila na tržištu sa 27% na 33%.
Sličan trend vidi se i u drugim djelovima svijeta. U Vijetnamu je gotovo dva od pet novih automobila potpuno električno, odnosno 37%, što je veliki skok u odnosu na 24% iz 2024. godine. U Turskoj je udio baterijskih električnih automobila porastao sa 10% na 14%, dok je u Indoneziji više nego udvostručen — sa 7% na 15%.
Ovakav rast nije se dogodio slučajno. On je rezultat kombinacije tržišnog razvoja, regulatornih mjera, podsticaja i sve jače ekonomske logike u korist električnih vozila. U Evropskoj uniji posebno važnu ulogu imaju standardi za emisije CO₂ iz novih automobila, koji već godinama podstiču proizvođače da smanjuju emisije svojih voznih parkova i ubrzavaju razvoj čistijih modela. Rezultati tih politika već su mjerljivi. Između 2019. i 2024. godine prosječne emisije novih automobila u Evropskoj uniji smanjene su za 28%, sa 147,3 grama na 106,7 grama CO₂ po kilometru. To pokazuje da se promjene u regulativi i ponudi vozila zaista odražavaju na ukupne emisije novog voznog parka.
Obzirom na visoke i promjenljive cijene nafte, kao i na činjenicu da se globalna automobilska tržišta sve brže okreću električnom pogonu, očekuje se da će prelazak na električni transport nastaviti da se ubrzava. Za vozače, poruka postaje sve jasnija: električni automobili više nisu samo tehnološka novina ili ekološki izbor, već sve češće i finansijski racionalna odluka.
Budućnost automobilskog saobraćaja sve jasnije ide u pravcu elektrifikacije. To može značiti manje emisije i manju zavisnost od uvozne nafte, ali i konkretnu korist za kućni budžet vozača. Upravo ta kombinacija – ekonomska, energetska i klimatska, objašnjava zašto se električni automobili iz godine u godinu sve snažnije učvršćuju na evropskom i globalnom tržištu.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: Unsplash
