Evropski parlament dao je konačno zeleno svjetlo novim pravilima koja bi u narednim godinama trebalo da značajno promijene način na koji se vozila projektuju, proizvode, koriste i recikliraju širom Evropske unije. Kako je saopšteno iz Evropskog parlamenta, nova uredba uvodi principe cirkularne ekonomije u automobilski sektor, sa ciljem da se smanji potrošnja resursa, poveća upotreba recikliranih materijala i unaprijedi upravljanje vozilima nakon završetka njihovog životnog vijeka.
Sporazum koji su Evropski parlament i Savjet Evropske unije postigli krajem 2025. godine dobio je podršku većine poslanika. Za njegovo usvajanje glasalo je 437 poslanika, protiv je bilo 112, dok je 20 bilo uzdržano.
Nova pravila obuhvataju čitav životni ciklus vozila: fazu projektovanja i proizvodnje, korišćenje, pa sve do trenutka kada vozilo postane otpad. Jedan od osnovnih zahtjeva jeste da sva nova vozila budu konstruisana tako da se što veći broj djelova i komponenti može jednostavno ukloniti, popraviti, ponovo upotrijebiti ili reciklirati.
Poseban fokus stavljen je na plastiku, koja čini značajan dio savremenih vozila. Prema novim pravilima, proizvođači će u roku od šest godina morati da obezbijede da plastika ugrađena u nove modele vozila sadrži najmanje 15% recikliranog materijala. Taj udio će u roku od deset godina porasti na 25%.
Dodatno, najmanje petina reciklirane plastike moraće da potiče upravo iz vozila koja su već završila svoj životni vijek ili iz polovnih automobilskih djelova. Na taj način Evropska unija pokušava da uspostavi takozvanu „zatvorenu petlju“ reciklaže, u kojoj materijali iz starih vozila postaju sirovina za proizvodnju novih.
Iz Evropskog parlamenta navode da bi slični ciljevi u budućnosti mogli biti uvedeni i za druge materijale. Nakon sprovođenja odgovarajućih studija izvodljivosti, Evropska komisija dobiće mogućnost da predloži obavezujuće ciljeve za upotrebu recikliranog čelika, aluminijuma, magnezijuma i pojedinih kritičnih sirovina.
Nova uredba donosi i promjene kada je riječ o prodaji polovnih vozila unutar Evropske unije. Kada je prodavac privredno društvo ili druga poslovna organizacija, uz vozilo će morati da postoji potvrda da ono nije dostiglo kraj svog životnog vijeka ili važeći dokaz o tehničkoj ispravnosti.
Za građane koji međusobno prodaju vozila pravila će biti znatno jednostavnija. Kako bi se izbjeglo dodatno administrativno opterećenje, jedan od ova dva dokumenta biće potreban samo u slučajevima kada je vozilo proglašeno potpunim ekonomskim gubitkom ili kada se prodaja obavlja isključivo putem internet platformi.
Značajne novine predviđene su i za upravljanje vozilima koja više nisu u upotrebi. Tri godine nakon stupanja uredbe na snagu biće uveden sistem proširene odgovornosti proizvođača, što znači da će proizvođači automobila morati da snose troškove prikupljanja i tretmana vozila koja su dostigla kraj svog životnog vijeka, bez obzira na to u kojem dijelu Evropske unije se nalaze.
Jedan od razloga za donošenje ovih mjera jeste i problem takozvanih „nestalih vozila“, odnosno automobila koji nakon povlačenja iz saobraćaja završavaju u nelegalnim tokovima otpada ili bivaju rastavljeni mimo propisanih procedura. Zbog toga nova pravila predviđaju zabranu izvoza vozila koja su proglašena tehnički neispravnim za saobraćaj. Ova odredba počeće da se primjenjuje pet godina nakon stupanja uredbe na snagu.
Koizvjestioci Evropskog parlamenta za ovaj propis, njemački poslanik Jens Gieseke iz Odbora za životnu sredinu i litvanski poslanik Paulius Saudargas iz Odbora za unutrašnje tržište, ocijenili su da nova pravila predstavljaju važan korak u tranziciji automobilske industrije ka cirkularnoj ekonomiji. Kako su naveli u saopštenju, cilj uredbe je da istovremeno unaprijedi sigurnost snabdijevanja resursima, doprinese zaštiti životne sredine i podstakne održivost sektora. Istakli su i da su pravila osmišljena tako da proizvođačima nametnu realistične ciljeve, uz manje administrativnih procedura i pravednije tržišne uslove.
Prije nego što uredba postane pravno obavezujuća, potrebno je da je formalno potvrdi i Savjet Evropske unije. Nakon stupanja na snagu, njena primjena počeće dvije godine kasnije, odnosno nakon prelaznog perioda od 24 mjeseca.
Razmjere sektora na koji će se nova pravila odnositi dovoljno govore o njihovom značaju. Samo tokom 2023. godine u Evropskoj uniji proizvedeno je 14,8 miliona motornih vozila, dok je registrovano 12,4 miliona novih vozila. Na evropskim putevima danas saobraća više od 285 miliona motornih vozila, a svake godine oko 6,5 miliona njih dostigne kraj svog životnog vijeka i postane predmet sistema za prikupljanje, obradu i reciklažu.
Upravo zbog tih brojki Evropska unija smatra da automobilski sektor predstavlja jedno od ključnih područja za primjenu principa cirkularne ekonomije, u kojem otpad iz jedne generacije proizvoda može postati resurs za narednu.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: Unsplash
