Slovenija je završila posljednji važan korak u povezivanju sa zajedničkim tržištem električne energije Evropske unije. Nakon što se početkom mjeseca pridružio platformi PICASSO, namijenjenoj automatskoj obnovi frekvencije, slovenački operator prenosnog sistema ELES pristupio je i platformi MARI, koja se koristi za ručno aktiviranje rezervi u slučaju poremećaja u elektroenergetskom sistemu.
Informaciju je objavio portal Naš stik, koji posluje u okviru ELES-a. Ulaskom u obje evropske platforme Slovenija se u potpunosti uključila u sistem prekogranične razmjene balansne energije, čiji je cilj da operatorima omogući bržu, pouzdaniju i ekonomski efikasniju reakciju kada proizvodnja i potrošnja električne energije nisu u ravnoteži.
Takvi poremećaji mogu nastati zbog naglih promjena potrošnje, ispada elektrana ili dalekovoda, ali i zbog odstupanja u proizvodnji iz vjetroelektrana i solarnih elektrana. Operator sistema tada mora u kratkom roku da obezbijedi dodatnu energiju ili smanji njenu isporuku, kako bi frekvencija mreže ostala stabilna i kako bi se izbjegli ozbiljniji problemi u radu sistema.
Platforma PICASSO obuhvata automatsku rezervu za obnovu frekvencije, poznatu kao aFRR. Ona predstavlja drugu liniju odbrane od neravnoteže u mreži i aktivira se automatski, nakon što početnu reakciju obezbijedi rezerva za održavanje frekvencije, odnosno FCR.
MARI se odnosi na ručno aktiviranu rezervu za obnovu frekvencije, označenu kao mFRR. Riječ je o dijelu tercijarne regulacije, koji se uključuje kada FCR i automatska rezerva nijesu dovoljne da uklone nastali poremećaj. Za razliku od PICASSO platforme, gdje se aktivacija odvija automatski, u sistemu MARI rezervu pokreće operator prenosnog sistema, u skladu sa potrebama mreže.
ELES je zadužen da u svakom trenutku održava ravnotežu između proizvodnje i potrošnje električne energije u Sloveniji. U tu svrhu ugovara 190 megavata ručno aktivirane rezerve u pozitivnom smjeru, što znači mogućnost povećanja proizvodnje ili smanjenja potrošnje, kao i 92 megavata u negativnom smjeru, kada je potrebno smanjiti proizvodnju ili povećati potrošnju.
PICASSO i MARI funkcionišu po sličnom tržišnom principu. Ponude učesnika rangiraju se putem algoritma, nakon čega se aktiviraju utvrđenim redosljedom, počev od najpovoljnijih. Obračun se zasniva na marginalnoj cijeni, slično kao na spot tržištu električne energije. To znači da svi učesnici čije su ponude aktivirane dobijaju istu naknadu, određenu cijenom posljednje, odnosno najskuplje ponude koja je bila potrebna za uspostavljanje ravnoteže u sistemu.
Takav model omogućava da se balansna energija traži na širem evropskom tržištu, umjesto samo unutar granica jedne države. Operatorima se time otvara pristup većem broju ponuda, dok pružaoci balansnih usluga dobijaju mogućnost da svoje kapacitete ponude i van nacionalnog tržišta.
Ipak, ekonomski efekti pristupanja ovim platformama ne moraju biti jednaki. Prema navodima portala Naš stik, od uključivanja u PICASSO očekuju se određene uštede, dok su procjene u vezi sa platformom MARI opreznije.
Troškovi koji će nastati kroz MARI mogli bi da umanje ili čak ponište uštede ostvarene kroz PICASSO. Razlog je to što ELES, nakon uključivanja u MARI, više neće moći da kupuje balansnu energiju na unutardnevnom tržištu, gdje su cijene uglavnom niže od cijena rezervi za obnovu frekvencije.
Konačan efekat zato neće zavisiti samo od tehničkih prednosti zajedničkih evropskih platformi, već i od kretanja cijena, raspoloživosti ponuda i učestalosti aktiviranja rezervi. Za Sloveniju, međutim, pristupanje platformama PICASSO i MARI predstavlja završetak procesa integracije u evropsko tržište balansne energije i uključivanje u sistem u kojem se stabilnost elektroenergetske mreže sve više obezbjeđuje kroz koordinaciju operatora na nivou cijele Evropske unije.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
