Sezona topljenja morskog leda na Arktiku danas traje oko 40 dana duže nego 1979. godine. Led se tokom proteklih decenija sve ranije topio u proljeće, a sve kasnije ponovo zaleđivao u jesen. Istraživanje koje je predvodila NASA, međutim, pokazuje da je produžavanje sezone, nakon godina brzih promjena, zastalo oko 2010. godine. Od ove godine neke sezone topljenja traju duže, a neke kraće, ali se više ne vidi jasan trend njihovog produžavanja.
Naučnici su do tog zaključka došli analizom satelitskih podataka prikupljenih od 1979. do 2023. godine. Pratili su kada morski led počinje da se topi svakog proljeća i kada se ponovo formira u jesen. Pokazalo se da je za produžavanje sezone presudnije bilo kasnije jesenje zaleđivanje nego raniji početak topljenja.
Da bi objasnili zašto se taj trend promijenio, istraživači su proučili energetski bilans Arktika: koliko toplote pristiže od Sunca, iz atmosfere i okeana, a koliko se u obliku infracrvenog zračenja vraća u svemir. Tokom prve decenije ovog vijeka, kada je led brzo nestajao, sve veće površine tamne okeanske vode ostajale su otkrivene. Za razliku od svijetlog leda, voda upija više sunčeve energije. Okeanu je zbog toga trebalo više vremena da se ohladi i ponovo zaledi, pa se sezona topljenja produžavala.
Razmjere tadašnjih promjena vide se i na NASA-inim kartama. Za period od 2000. do 2009. najtamnijom crvenom bojom označena su područja u kojima se sezona topljenja produžavala najbrže, ponegdje i do pet dana godišnje. Na karti za period od 2010. do 2023. prevladavaju svjetlije crvene i plave nijanse, koje pokazuju da su promjene bile umjerenije i da nijesu svuda išle u istom smjeru.
Istovremeno se promijenio i sam led. Nekada je veći dio morskog leda opstajao tokom više ljeta. Danas je mnogo više mlađeg i tanjeg leda, osjetljivijeg na oblačnost, oluje i vjetrove.
„Sada, kada je led tanji i ima ga manje, promjenljivost je mnogo veća“, objašnjava Linette Boisvert, koautorka istraživanja i naučnica NASA-inog Centra za svemirske letove Godard. Posmatrano u prosjeku, čini se da je izraženo smanjivanje debljine i rasprostranjenosti leda, karakteristično za prvu deceniju ovog vijeka, zasad zaustavljeno.
Jedan od razloga za stabilizaciju dužine sezone istraživači nalaze u promjenama oblačnosti. Od 2010. godine do pojedinih djelova Sjevernog ledenog okeana dopire manje sunčeve svjetlosti. To ne znači da je svaka naredna sezona slična prethodnoj: razlike među godinama i dalje su velike. Ipak, kada se posmatra duži period, sezona topljenja više se ne produžava brzinom zabilježenom ranije.
Stabilizacija sezone topljenja ne znači da se arktički led oporavio. Arktik se i dalje zagrijava gotovo četiri puta brže od svjetskog prosjeka, a preostali morski led znatno je tanji nego prije nekoliko decenija. Nalazi prije ukazuju na novu fazu u kojoj vremenske prilike tokom pojedinih godina imaju snažniji uticaj na trajanje topljenja. Kako objašnjava Boisvert, atmosferski uslovi sada imaju veću ulogu upravo zato što je led već tanji i osjetljiviji.
Naučnici zato upozoravaju da bi sadašnja stabilizacija mogla biti privremena. Sjeverno od Grenlanda i Kanadskog arktičkog arhipelaga i dalje postoji debeli led koji opstaje tokom cijele godine. Ako se nastavi njegovo stanjivanje, moguć je novi period brzog gubitka morskog leda, a sa njim i dodatno produžavanje sezone topljenja.
Odgovor na pitanje da li je Arktik zaista ušao u trajnije razdoblje stabilnijih sezona, ili je riječ o predahu između dva perioda brzih promjena, za sada ne postoji. Zato su dalja satelitska osmatranja važna: ona omogućavaju naučnicima da prate i stanje leda i promjene u energetskom bilansu od kojeg zavise njegovo topljenje i ponovno formiranje.
J.M.
Naslovna fotografija: NASA Goddard Space Flight Center / ICESat-2 / Rachel Tilling
