Generalni direktor Direktorata za geologiju i rudarstvo u Ministarstvu energetike i rudarstva Crne Gore, Marko Vučinić, učestvovao je na međunarodnom okruglom stolu „From Waste to Resource – Raw Material Recovery from Mine Tailing in the Western Balkans“, održanom 3. juna 2026. godine u Briselu.
Događaj su organizovali CEPS, odnosno Centre for European Policy Studies, i Open Society Foundations Western Balkans, a okupio je predstavnike Evropske komisije, vlada zemalja regiona, međunarodnih finansijskih institucija, industrije i stručne javnosti. Tema razgovora bila je sve važnija za evropsku energetsku i industrijsku politiku: kako rudarska jalovišta, koja su decenijama često posmatrana prije svega kao ekološki problem, mogu postati sekundarni izvor kritičnih mineralnih sirovina.
U saopštenju Ministarstva energetike i rudarstva navodi se da su u fokusu okruglog stola bile nove evropske politike usmjerene na obezbjeđivanje sigurnog snabdijevanja sirovinama koje su neophodne za energetsku tranziciju, digitalnu ekonomiju i razvoj savremenih industrija. Kritične mineralne sirovine danas imaju sve veći značaj jer se koriste u tehnologijama koje stoje iza obnovljivih izvora energije, baterija, električnih vozila, digitalne infrastrukture i brojnih industrijskih procesa od strateške važnosti.
Posebna pažnja posvećena je mogućnosti da se postojeća rudarska jalovišta iskoriste kao sekundarni izvori tih sirovina. Takav pristup, kako je istaknuto tokom razgovora, mogao bi istovremeno da doprinese rješavanju dugogodišnjih ekoloških problema, sanaciji i rekultivaciji degradiranih prostora, ali i stvaranju novih razvojnih prilika za zemlje Zapadnog Balkana.
Tokom događaja predstavljene su tri pilot lokacije u Albaniji, Kosovu i Sjevernoj Makedoniji, na kojima su identifikovani značajni potencijali kritičnih sirovina iz istorijskih rudarskih jalovišta. Učesnici su razmatrali korake koji su potrebni kako bi takve lokacije mogle biti kandidovane za status strateških projekata Evropske unije u okviru Akta o kritičnim sirovinama, poznatog kao Critical Raw Materials Act – CRMA.
Razgovaralo se i o mogućnostima finansiranja kroz instrumente Evropske unije, Evropske banke za obnovu i razvoj i Zapadnobalkanskog investicionog okvira. Time je pitanje kritičnih sirovina iz jalovišta smješteno u širi okvir evropske politike snabdijevanja, investicija i regionalne saradnje.
Generalni direktor Marko Vučinić istakao je da Crna Gora pažljivo prati evropske trendove u oblasti kritičnih sirovina i održivog upravljanja u rudarstvu. Njegovo učešće na skupu, kako je saopšteno iz Ministarstva, dio je kontinuiranih aktivnosti usmjerenih na praćenje evropskih politika u sektoru mineralnih sirovina, jačanje međunarodne saradnje i prepoznavanje novih razvojnih mogućnosti za rudarski sektor.
Na okruglom stolu je ocijenjeno da Zapadni Balkan može postati važan partner Evropske unije u obezbjeđivanju kritičnih sirovina. Poseban značaj, kako je naglašeno, imaju projekti koji povezuju zaštitu životne sredine, sanaciju i rekultivaciju rudnika i jalovišta sa razvojem novih kapaciteta. Evropske institucije sve više prepoznaju potencijal kritičnih mineralnih sirovina iz jalovišta kao važan dio evropskih lanaca snabdijevanja.
Za Crnu Goru je ova tema značajna i zbog činjenice da raspolaže određenim kritičnim mineralnim sirovinama. Prema podacima koje je navelo Ministarstvo energetike i rudarstva, najveći potencijal predstavlja ležište bakra u Varinama, na području Pljevalja, gdje se uz bakar javlja i titanijum, uz procjenu vjerovatnoće prisustva kobalta, nikla, indijuma, germanijuma, galijuma i metala rijetkih zemalja.
Značajan potencijal prepoznaje se i u ležištu cinka i olova Sjekirica, na području Berana i Andrijevice. Uz cink i olovo, kao prateće mineralne sirovine javljaju se srebro i bakar, dok se procjenjuje i vjerovatnoća prisustva antimona, kobalta, indijuma, germanijuma, bizmuta, mangana i metala rijetkih zemalja. Ministarstvo je kao relevantno navelo i ležište barita Potkovač u Pljevljima.
Zaključci sa okruglog stola ukazuju da bi naredni period mogao biti obilježen intenzivnijom saradnjom između Evropske unije i zemalja Zapadnog Balkana na projektima koji povezuju održivo rudarstvo i kritične mineralne sirovine. Takav pravac otvara dodatne mogućnosti i za Crnu Goru, ali istovremeno podrazumijeva pažljivo planiranje, visoke ekološke standarde i odgovorno upravljanje prostorom koji je već opterećen ranijim rudarskim aktivnostima.
J.M.
Naslovna fotografija: PV Portal
