Požari su posljednjih godina postali jedan od najozbiljnijih izazova sa kojima se Evropa suočava tokom ljetnjih mjeseci. Sezone požara počinju ranije, traju duže i ostavljaju za sobom sve veće posljedice po ljude, infrastrukturu i prirodne ekosisteme. Upravo zbog toga Evropska unija ove godine ulazi u sezonu požara sa do sada najvećim nivoom zajedničke pripravnosti.
Kako je saopštila Evropska komisija, širom Evrope biće raspoređeno rekordnih 777 vatrogasaca iz 14 evropskih država, koji će tokom ljeta biti preventivno stacionirani u područjima sa najvećim rizikom od izbijanja velikih šumskih požara. Vatrogasci će biti raspoređeni na Kipru, u Grčkoj, Italiji, Francuskoj, Španiji i Portugalu, a riječ je o najvećem angažmanu otkako je program preventivnog raspoređivanja pokrenut 2022. godine.
Istovremeno, na raspolaganju će biti i značajni vazdušni kapaciteti. U okviru evropske flote spremna su 22 protivpožarna aviona i pet helikoptera koji mogu biti brzo upućeni državama čiji nacionalni kapaciteti budu opterećeni velikim požarima.
Evropska komisija navodi da je cilj ovakvog pristupa da dodatni ljudi, oprema i stručna podrška budu dostupni upravo tamo gdje je opasnost najveća. Kako klimatske promjene doprinose češćim i intenzivnijim požarima, evropske institucije nastoje da unaprijede koordinaciju i međusobnu podršku država članica prije nego što krize eskaliraju.
Važnu ulogu tokom cijele sezone imaće Koordinacioni centar za hitne intervencije Evropske unije, koji radi 24 sata dnevno, sedam dana u sedmici. Stručnjaci ovog centra pratiće razvoj rizika i podržavati raspoređivanje resursa koristeći meteorološke prognoze i naučne analize. Njihov rad dodatno će biti pojačan angažovanjem eksperata za šumske požare iz država članica i zemalja učesnica Mehanizma civilne zaštite EU, kao i stručnjaka iz naučnih institucija koje sarađuju sa Evropskom komisijom.
Kontinuirane procjene rizika obezbjeđivaće Evropski informacioni sistem za šumske požare (EFFIS), dok će satelitski programi Evropske unije, među kojima je i Copernicus, pružati hitno mapiranje pogođenih područja i geoprostorne analize koje pomažu donosiocima odluka na terenu.
U saopštenju se navodi i da će Evropska unija tokom 2026. godine otvoriti novu regionalnu protivpožarnu bazu na Kipru. Ova stanica trebalo bi da dodatno unaprijedi spremnost i odgovor na požare širom Evrope i južnog Mediterana. U njoj će biti moguće stacioniranje do šest aviona, a objekat će služiti i kao centar za obuke, vježbe i razmjenu iskustava među stručnjacima iz oblasti civilne zaštite.
Ljetnju protivpožarnu flotu podržanu kroz Mehanizam civilne zaštite EU čini široka mreža vazdušnih kapaciteta iz više evropskih država. Hrvatska će obezbijediti dva srednja amfibijska aviona, Kipar dva laka aviona uz još četiri finansirana kroz druge evropske instrumente, Češka dva helikoptera, Francuska četiri srednja amfibijska aviona i jedan helikopter, Grčka četiri srednja amfibijska aviona, Italija dva srednja amfibijska aviona, Sjeverna Makedonija dva laka aviona, Portugal dva laka aviona, Rumunija jedan helikopter, Slovačka jedan helikopter, Španija dva srednja amfibijska aviona, dok će Švedska staviti na raspolaganje dva laka aviona.
Evropski mehanizam civilne zaštite omogućava državama pogođenim požarima da zatraže međunarodnu pomoć kada njihovi nacionalni kapaciteti više nijesu dovoljni za odgovor na kriznu situaciju. Koordinacioni centar za hitne intervencije tada usklađuje ponude pomoći i organizuje raspoređivanje ljudstva, opreme i specijalizovanih timova.
Jedan od ključnih stubova ovog sistema predstavlja Evropski fond kapaciteta civilne zaštite, koji okuplja unaprijed definisane resurse država učesnica spremne za brzo angažovanje. Među njima su protivpožarni avioni, zemaljske vatrogasne jedinice, medicinski timovi za hitne intervencije, kapaciteti za privremeni smještaj stanovništva i stručnjaci osposobljeni za rad u složenim kriznim uslovima.
Kada ni ti kapaciteti nijesu dovoljni, aktivira se rescEU, strateška rezerva Evropske unije namijenjena velikim krizama. Ovaj sistem obuhvata dodatne protivpožarne avione i helikoptere, kapacitete za medicinsku evakuaciju, mobilne bolnice i zalihe osnovne opreme. Finansira ga Evropska unija, a koristi se u situacijama kada nacionalni i zajednički evropski resursi ne mogu samostalno odgovoriti na krizu.
Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen poručila je da vatrogasci iz cijele Evrope dijele zajedničku misiju: zaštitu ljudi, domova i šuma.
„U okviru naše do sada najveće operacije, gotovo 800 vatrogasaca biće preventivno raspoređeno tamo gdje je rizik najveći, dok će evropski avioni biti spremni za djelovanje u svakom trenutku. To je evropska solidarnost na djelu“, kazala je fon der Lajen.
J.M.
Naslovna fotografija: Pixabay
