Gradski krovovi uglavnom nisu mjesta koja ljudi povezuju sa životom, hranom ili zelenilom. Tokom ljeta pretvaraju se u užarene betonske i katranske površine koje zadržavaju toplotu, dok zimi djeluju kao prazni i vjetroviti prostori bez stvarne namjene. Međutim, studija objavljena u časopisu Sustainable Cities and Society sugeriše da bi upravo ti zapostavljeni djelovi gradova mogli postati važan dio evropskog prehrambenog sistema.
Prema rezultatima istraživanja, urbane bašte postavljene na krovovima, praznim parcelama i drugim neiskorišćenim gradskim površinama mogle bi zadovoljiti do 28% potreba za voćem i povrćem za čak 190 miliona ljudi širom Evrope.
Istraživanje je predvodio Stepan Svincov sa Leibniz instituta za ekološki urbani i regionalni razvoj iz Drezdena. Njegov tim analizirao je potencijal 840 gradova u 30 evropskih država koristeći GIS tehnologiju, geografske informacione sisteme koji omogućavaju detaljno mapiranje prostora. Posmatrani su i krovovi i zemljište unutar urbanih zona, od najmanjih gradova poput francuskog Melena sa oko 9.000 stanovnika, do Pariza sa gotovo sedam miliona ljudi.
Analiza je pokazala da veličina grada nije jedini faktor koji određuje mogućnost urbane proizvodnje hrane. Istraživači su posebno vodili računa o tome koliko su određeni prostori zaista pogodni za uzgoj biljaka. Njihov pristup nije bio zasnovan na futurističkim vertikalnim farmama, sofisticiranim staklenicima ili hidroponskim sistemima koji zahtijevaju veliku količinu tehnologije i ulaganja. Fokus je bio na jednostavnijem i pristupačnijem modelu, tradicionalnom uzgoju u zemljištu, koji bi mogao biti realno primjenjiv u velikom broju evropskih gradova.
Takav pristup, međutim, nosi i ograničenja. Kao i kod klasične poljoprivrede, potrebno je voditi računa o eroziji, spiranju zemljišta i gubitku hranljivih materija. Zbog toga su istraživači među potencijalnim lokacijama birali samo krovove čiji nagib nije veći od dva stepena.
Istovremeno, ni evropski gradovi nemaju iste prirodne uslove. Na jugu kontinenta urbanu poljoprivredu ograničavaju nestašica vode i intenzivno isparavanje tokom toplijih mjeseci. Sjever Evrope suočava se sa kraćim vegetacionim sezonama zbog nižih temperatura i manjka dnevne svjetlosti. U centralnim i zapadnim djelovima Evrope problem predstavlja velika gustina naseljenosti i činjenica da je gotovo svaki slobodan prostor već pod pritiskom različitih potreba.
Kada su svi ti faktori uzeti u obzir, istraživači su procijenili da bi se između 4.500 i 7.500 kvadratnih kilometara urbanog prostora moglo koristiti za proizvodnju hrane. To je površina približno jednaka veličini do dva ostrva poput Majorke. Prema njihovim procjenama, do 9% površine prosječnog evropskog grada moglo bi biti iskorišćeno za poljoprivredu na krovovima, dok bi dodatnih 7,2% moglo služiti za uzgoj na zemljištu unutar grada.
Takav prostor mogao bi godišnje proizvoditi između 11,8 i 19,8 miliona tona voća i povrća. Neki gradovi imali bi posebno velike koristi. Berlin bi, prema procjenama istraživača, mogao unutar svojih granica proizvoditi dovoljno hrane da pokrije čak 45% potreba stanovništva za svježim proizvodima. Španski grad Cerdanjola del Valjes, u blizini Barselone, mogao bi proizvesti i više nego što mu je potrebno – dovoljno za čak 140% godišnjih potreba.
Autori studije podsjećaju da potencijal urbane poljoprivrede nije ograničen samo na Evropu. Pozivajući se na druga istraživanja, navode da bi gradski uzgoj hrane globalno mogao pokriti između 5% i 10% svjetskih potreba za voćem i povrćem. Koristi takvog pristupa ne završavaju se samo na proizvodnji hrane. Kada se voće i povrće proizvode unutar gradova, smanjuje se potreba za dugim transportom kamionima, brodovima ili avionima. Time se direktno smanjuju emisije gasova sa efektom staklene bašte povezane sa transportom hrane.
Studija se dotiče i takozvanog „problema posljednjeg kilometra“, udaljenosti koju građani moraju preći od kuće do prodavnica kako bi kupili svježe namirnice. Ako se hrana proizvodi na krovovima zgrada ili na parcelama u neposrednom susjedstvu, ta udaljenost se značajno smanjuje, a ponekad potpuno nestaje.
Takav koncept uklapa se i u ideju „grada od 15 minuta“, modela urbanog planiranja prema kojem bi osnovne životne potrebe trebalo da budu dostupne unutar kratke šetnje ili vožnje biciklom.
Osim prehrambene i logističke koristi, urbana poljoprivreda mogla bi imati i značajan efekat na temperaturu gradova. Tokom ljetnjih mjeseci asfalt, beton i cigla apsorbuju ogromne količine toplote i postepeno je oslobađaju, zbog čega su gradske sredine često znatno toplije od okolnih područja. Vegetacija na krovovima i praznim parcelama može pomoći u ublažavanju tog efekta. Istraživanja na koja se autori pozivaju pokazuju da su ljetnje temperature niže u djelovima grada koji se nalaze u blizini urbanih vrtova i zelenih površina.
Ipak, istraživači ne predstavljaju urbanu poljoprivredu kao savršeno rješenje. Upozoravaju da uzgoj hrane u gradovima nosi i određene rizike. Zemljište i voda mogu biti kontaminirani teškim metalima poput olova, cinka, kadmijuma i nikla, koji u urbanu sredinu dospijevaju iz saobraćaja, industrije i starih građevina. Postavlja se i pitanje prioriteta u korišćenju gradskog prostora. Svaki hektar pretvoren u poljoprivredno zemljište znači jedan hektar manje prostora za parkove, rekreaciju i druge javne sadržaje koji su važni za kvalitet života u gradovima.
Uprkos tome, autori studije smatraju da su koristi urbanog uzgoja hrane značajno veće od njegovih nedostataka. Ne vide ga samo kao način proizvodnje voća i povrća, već i kao model koji gradove može učiniti otpornijim, zdravijim i prijatnijim za život.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: Magnific
