Predlozi za pravedniju primjenu evropskog Mehanizma za prekogranično prilagođavanje ugljenika (CBAM) na sektor električne energije, iza kojih su zajednički stale zemlje Zapadnog Balkana, pretočeni su u formalne amandmane Evropskog parlamenta. Time su ušli u dalju proceduru razmatranja u okviru zakonodavnog procesa Evropske unije, saopšteno je iz Ministarstva energetike i rudarstva.
Inicijativu je osmislio i pokrenuo ministar energetike i rudarstva Admir Šahmanović, nakon čega su je jednoglasno podržali ministri energetike zemalja Zapadnog Balkana. U Ministarstvu ovaj potez ocjenjuju kao jedan od najvažnijih zajedničkih iskoraka država regiona prema evropskim institucijama u oblasti energetike. Istovremeno, riječ je o prvom slučaju da inicijativa koju je pokrenuo ministar iz Crne Gore dobije podršku cijelog regiona i bude razmatrana kroz formalnu proceduru Evropskog parlamenta.
Predloženi amandmani već su razmotreni u nadležnim odborima Evropskog parlamenta, a sada su predmet razmatranja država članica Evropske unije. Prema najavama, o njima bi trebalo da se raspravlja i tokom septembarskog zasijedanja Evropskog parlamenta.
Suština inicijative je da se državama Zapadnog Balkana, koje istovremeno prolaze kroz zahtjevan proces energetske tranzicije i pristupanja Evropskoj uniji, obezbijedi pravednija i dugoročno održiva primjena CBAM mehanizma.
Pitanje, kako navode iz Ministarstva, prevazilazi interese pojedinačnih država. Način primjene CBAM-a može se odraziti na energetsku sigurnost regiona, konkurentnost privrede i očuvanje prostora za buduće investicije, ali i na brzinu razvoja novih kapaciteta za proizvodnju energije iz obnovljivih izvora.
Šahmanović je ocijenio da ulazak predloga u evropsku proceduru pokazuje koliko zajednički nastup zemalja regiona može biti važan.
„Ovo je dokaz da se glas Zapadnog Balkana može čuti u Briselu kada nastupamo jedinstveno, sa jasnim argumentima i konkretnim predlozima. Ponosan sam što je inicijativa koju smo pokrenuli prepoznata kao relevantan doprinos evropskoj debati i što je dobila podršku kolega ministara iz cijelog regiona. To pokazuje da dijelimo zajedničku viziju energetske budućnosti i da smo spremni da zajedno tražimo rješenja za izazove koji su pred nama“, poručio je ministar.
On je naglasio da cilj inicijative nije odstupanje od evropskih klimatskih i energetskih politika. Namjera je, kako je objasnio, stvaranje pravednog i održivog okvira koji bi državama kandidatima omogućio da uspješno sprovedu energetsku tranziciju, a da pritom ne ugroze stabilnost svojih elektroenergetskih sistema i ekonomski razvoj.
„CBAM mora biti instrument koji podstiče dekarbonizaciju, a ne prepreka investicijama i razvoju. Zemlje Zapadnog Balkana već ulažu značajne napore kako bi uskladile svoje politike sa evropskim standardima i zato je važno da tranzicija bude pravedna, realna i razvojno održiva. Upravo to je suština naše inicijative“, istakao je Šahmanović.
Iz Ministarstva podsjećaju da bi primjena CBAM mehanizma na električnu energiju, ukoliko ne bi bile uzete u obzir specifičnosti zemalja Zapadnog Balkana, mogla predstavljati značajan finansijski teret za elektroenergetske kompanije u regionu. Posljedice bi se mogle osjetiti kroz sporija ulaganja u obnovljive izvore energije, otežano sprovođenje energetske tranzicije i slabljenje konkurentnosti privrede.
Zbog toga je Šahmanović predložio izmjene ove mjere, dok su ministri energetike ostalih zemalja regiona podržali inicijativu. Zajednički zagovaraju rješenje koje bi omogućilo nastavak dekarbonizacije, ali na pravedan i održiv način.
U narednim sedmicama očekuje se intenzivna komunikacija sa evropskim institucijama i državama članicama EU, s obzirom na to da će predstojeća faza zakonodavnog procesa imati ključan značaj za konačno usvajanje predloženih amandmana. Ministarstvo energetike i rudarstva najavilo je da će, zajedno sa partnerima iz regiona, nastaviti da aktivno zastupa interese građana i privrede Zapadnog Balkana. Njihovo polazište je da evropska energetska tranzicija može biti uspješna jedino ako istovremeno bude dovoljno ambiciozna i pravedna.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
