Španska ribarska grupa Nueva Pescanova povukla je 23. jula zahtjev za izgradnju prve komercijalne farme hobotnica na svijetu, čime je okončan projekat koji je od predstavljanja izazivao ozbiljne ekološke i etičke dileme.
Farma je trebalo da bude izgrađena u luci Las Palmas na Gran Kanariji, na pristaništu „La Esfinge“. Planirano postrojenje zauzimalo bi više od 50.000 kvadratnih metara, približno koliko sedam fudbalskih terena, dok je vrijednost investicije procijenjena na 50 miliona eura.
Nueva Pescanova namjeravala je da u tom pogonu proizvodi oko 3.000 tona hobotnica godišnje, što je više od deset odsto ukupnog ulova ove vrste u Španiji. Prema planskim dokumentima koji su procurili u javnost, na farmi bi svake godine bilo uzgojeno i usmrćeno oko milion hobotnica.
Do obustavljanja projekta nije, međutim, došlo neposrednom zabranom. Presudnu ulogu imao je regulatorni postupak koji se pokazao znatno zahtjevnijim nego što je kompanija prvobitno očekivala.
Procjena otkrila moguće ozbiljne posljedice
Projekat je u početku bio upućen na pojednostavljenu procjenu uticaja na životnu sredinu, proceduru namijenjenu zahvatima koji se ne smatraju naročito problematičnim. Ipak, čak su i u tom postupku prepoznati „mogući značajni negativni uticaji“, što je navedeno i u dopisu kojim je Nueva Pescanova kasnije povukla zahtjev.
Zbog tih nalaza Vlada Kanarskih ostrva naložila je sprovođenje pune, redovne procjene uticaja na životnu sredinu. Riječ je o znatno strožoj proceduri, koja može trajati godinama i u potpunosti zaustaviti realizaciju nekog projekta ukoliko se utvrdi da njegovi uticaji nisu prihvatljivi. Nueva Pescanova taj postupak nikada nije završila. Kao posebno važna pokazala se detaljna procjena same lokacije, prema kojoj bi planirano postrojenje moglo izazvati neprijatne mirise na obližnjem putničkom terminalu, ali i pogoršati kvalitet vode u luci usljed ispuštanja organskog otpada.
Kompanija je, uprkos tome, saopštila da su odluku o povlačenju projekta uslovili isključivo „poslovni i regulatorni razlozi“. Negirala je da je projekat propao zbog ekoloških problema ili etičkih pitanja povezanih sa intenzivnim uzgojem hobotnica.
Predmet, koji je otvoren 2021. godine, lučke vlasti sada će trajno zatvoriti. Ukoliko bi kompanija ponovo pokušala da razvije isti projekat na toj lokaciji, morala bi da od početka prođe cjelokupan postupak dobijanja dozvola.
Pet generacija hobotnica uzgojenih u zatočeništvu
Nueva Pescanova tvrdila je da je u svom istraživačkom centru u Galiciji uspjela da stvori uslove u kojima hobotnice mogu da žive zajedno bez agresivnog ponašanja i kanibalizma. Prema navodima kompanije, u centru je već uzgojeno pet generacija ovih životinja, koje su u prirodnim uslovima uglavnom samotnjačke. Takav rezultat trebalo je da pokaže da je moguće prevazići probleme zbog kojih su raniji pokušaji uzgoja hobotnica često završavali neuspjehom. Visoka smrtnost, međusobna agresija, kanibalizam i samopovređivanje životinja godinama su predstavljali najveće prepreke razvoju komercijalnih farmi.
Poseban problem odnosio se na način njihovog usmrćivanja. Do danas ne postoji međunarodno priznata metoda koja bi u industrijskim razmjerama bila komercijalno primjenjiva i istovremeno usklađena sa standardima dobrobiti životinja. Plan kompanije bio je da se hobotnice usmrćuju potapanjem u ledenu vodu, što stručnjaci kritikuju kao okrutan postupak.
Naučna saznanja o sposobnostima glavonožaca dodatno su pojačala raspravu o opravdanosti takve proizvodnje. Analiza više od 300 naučnih studija, koordinirana na Londonskoj školi ekonomije, pronašla je „veoma snažne dokaze da glavonošci imaju sposobnost razvoja osjećanja“.
Autori su zaključili da u uslovima planirane intenzivne proizvodnje nije moguće uspostaviti komercijalni uzgoj hobotnica koji bi istovremeno poštovao njihovu dobrobit. Druga istraživanja pokazala su da hobotnice izbjegavaju mjesta na kojima su doživjele bol, dok radije biraju ona na kojima su prethodno dobijale sredstva protiv bolova. Takvo ponašanje smatra se jasnim pokazateljem svijesti i sposobnosti pamćenja.
Višegodišnji pritisak na kompaniju i nadležne organe
Plan za farmu prvi put je dostavljen nadležnim organima 2021. godine, ali je šira javnost za njegove detalje saznala tek 2023, nakon što je dokumentacija procurila. Od tada su organizacije Compassion in World Farming, PETA, Eurogroup for Animals, AnimaNaturalis i Aquatic Life Institute kontinuirano vodile kampanju protiv izgradnje postrojenja.
Jedno od važnih pitanja odnosilo se na količinu hrane neophodnu za uzgoj tolikog broja hobotnica. Compassion in World Farming procijenio je da bi farmi samo tokom prve godine rada bilo potrebno do 28.000 tona ribe ulovljene u prirodi.
Ova procjena dovela je u pitanje jedan od ključnih argumenata kompanije – da bi proizvodnja na farmama smanjila pritisak na populacije hobotnica u moru. Ukoliko bi za njihovu ishranu bilo potrebno uloviti desetine hiljada tona druge divlje ribe, ukupno opterećenje morskih ekosistema teško bi se moglo zanemariti.
Prema podacima organizacije PETA, nadležnim organima poslato je više od 200.000 imejlova sa zahtjevom da projekat bude zaustavljen. Za 25. jul bio je najavljen i veliki protestni skup u luci Las Palmas, ali je njegovo održavanje izgubilo svrhu nakon što je Nueva Pescanova dva dana ranije povukla zahtjev.
Povlačenje projekta nije završilo raspravu
Odluka kompanije zaustavila je planiranu farmu na Gran Kanariji, ali nije okončala pokušaje razvoja komercijalnog uzgoja hobotnica. Na internet stranici kompanije Nueva Pescanova posvećenoj akvakulturi, hobotnica se i dalje nalazi među novim vrstama koje se proučavaju u njenom istraživačkom centru Pescanova Biomarine Center.
Slične projekte nastavljaju da razvijaju i druge kompanije, uključujući one u Meksiku i Japanu. Zbog toga organizacije za zaštitu životinja sada traže zabranu komercijalnog uzgoja hobotnica na nivou Evropske unije, kako bi se spriječilo pokretanje novih projekata.
Farma na Gran Kanariji neće biti izgrađena, ali ideja o industrijskom uzgoju hobotnica time nije nestala. Njena budućnost sada će zavisiti od toga hoće li zakonodavci granicu povući prije nego što slični projekti ponovo stignu pred nadležne organe.
Jasmin Murić
Naslovna fotohgrafija: Unsplash
