U Osnovnoj školi „Srbija” u Baru danas je održana edukativna radionica posvećena energetskoj efikasnosti, na kojoj je nekoliko desetina učenika kroz interaktivne sadržaje imalo priliku da razumije kako njihove svakodnevne navike utiču na potrošnju energije, kvalitet vazduha i zaštitu životne sredine. Kako se navodi u saopštenju Ministarstva energetike i rudarstva, radionica je organizovana upravo u školi koja je nedavno prošla kompletnu energetsku sanaciju, u okviru projekta „Promocija energetske efikasnosti u javnim zgradama Crne Gore — ozelenjavanje javne infrastrukture”.
Sam izbor lokacije nije bio slučajan. Obnovljena škola poslužila je kao konkretan primjer onoga o čemu su učenici učili – kako ulaganja u energetsku efikasnost mijenjaju svakodnevni prostor u kojem borave. Projekat sprovodi Ministarstvo energetike i rudarstva, uz podršku Evropske unije i Njemačke razvojne banke (KfW), a njegovi efekti već su vidljivi u uslovima boravka i rada u školama.
U razgovoru sa Ljubišom Pavićevićem, direktorom Direktorata za energetsku efikasnost, učenici su se upoznali sa činjenicom da zgrade u Crnoj Gori učestvuju sa više od jedne trećine u ukupnoj potrošnji energije. Upravo zato, kako je objašnjeno, energetska sanacija objekata poput škola predstavlja važan korak ka zelenoj tranziciji. Poseban segment radionice bio je posvećen obnovljivim izvorima energije, suncu, vjetru, vodi, biomasi i geotermalnoj energiji, kao dugoročno održivim alternativama fosilnim gorivima.
Direktorica škole Mirjana Vučević istakla je da obnova objekta ima širi značaj od same infrastrukture. Kako je kazala, riječ je o prostoru koji postaje „živa lekcija” za učenike, jer im omogućava da svakodnevno borave u ambijentu koji je topliji zimi, prijatniji ljeti i energetski efikasniji. Takvo okruženje, prema njenim riječima, prirodno podstiče djecu da usvajaju savremenije i održivije obrasce ponašanja.
U praktičnom dijelu radionice učenici su se upoznali sa nizom jednostavnih, ali djelotvornih navika koje mogu primijeniti u svakodnevnom životu. Gašenje svjetla pri izlasku iz prostorije, isključivanje punjača iz utičnica, racionalno korišćenje grijanja i vode, kao i pravilno razvrstavanje otpada, predstavljeni su kao mali koraci koji u zbiru mogu imati značajan efekat. Posebno je naglašeno da jedna LED sijalica može godišnje uštedjeti količinu električne energije dovoljnu za oko 3.000 punjenja mobilnog telefona.
Ministar energetike i rudarstva Admir Šahmanović ukazao je na to da energetska tranzicija ne zavisi samo od tehnologije i investicija, već i od promjene načina razmišljanja. Investicije u izolaciju, prozore, LED rasvjetu i obnovljive izvore, kako je istakao, daju puni efekat tek kada ih prati odgovorno ponašanje korisnika. Zbog toga Ministarstvo edukaciju mladih vidi kao sastavni dio projekata energetske sanacije, a ne kao dodatnu aktivnost.
Kako se navodi u saopštenju, cilj radionice nije bio samo prenošenje informacija, već i podsticanje učenika da postanu aktivni nosioci promjena u svojim porodicama i lokalnim zajednicama. Navike koje se usvoje u djetinjstvu, posebno kada je riječ o štednji energije, imaju dugoročan uticaj i često ostaju trajni obrazac ponašanja.
Osnovna škola „Srbija” jedna je od ukupno 20 javnih zgrada koje se obnavljaju kroz ovaj projekat. Riječ je o 18 osnovnih i srednjih škola, jednom domu za stare i jednom studentskom domu, ukupne površine oko 80.000 kvadratnih metara. Vrijednost projekta iznosi 59,785 miliona eura, od čega je 45 miliona obezbijeđeno kroz kredit KfW banke, 4,785 miliona kroz bespovratna sredstva Evropske unije u okviru Regionalnog programa energetske efikasnosti (REEP), dok Crna Gora učestvuje sa 10 miliona eura. Projekat se realizuje od decembra 2019. godine, a njegov završetak planiran je za decembar 2027.
Po završetku svih radova očekuju se značajni efekti: godišnje uštede energije od 7.615,91 MWh, što odgovara potrošnji električne energije za oko 2.500 domaćinstava, kao i smanjenje emisije ugljen-dioksida za 45%, odnosno oko 4.171 tonu godišnje. Pored toga, unaprijediće se uslovi rada i boravka za hiljade učenika, nastavnika i zaposlenih u javnom sektoru.
Do sada su završeni radovi na objektima u okviru Klastera III, koji obuhvata Kotor, Nikšić i Podgoricu, gdje je više od 2.400 korisnika dobilo obnovljene prostore uz prosječnu uštedu energije od oko 40% i značajan udio obnovljivih izvora. U Baru su završene dvije škole, „Srbija” i „Jugoslavija”, kao i dvije škole na Cetinju, gdje se očekuju uštede energije od oko 65% i smanjenje emisija CO₂ do 70%. Tokom 2026. godine planiran je završetak radova u Klasteru IV, koji obuhvata Bijelo Polje i Berane, kao i početak radova u narednim klasterima.
Projekat u Crnoj Gori dio je šireg Regionalnog programa energetske efikasnosti (REEP), pokrenutog 2013. godine u okviru Investicionog okvira za Zapadni Balkan. Kako se podsjeća u saopštenju Ministarstva, ovaj program kombinuje finansiranje međunarodnih finansijskih institucija, poput Evropske banke za obnovu i razvoj i KfW-a, sa bespovratnim sredstvima Evropske unije i bilateralnih donatora, sa ciljem ubrzanja zelene tranzicije i dekarbonizacije regiona.
REEP je do sada u regionu podržao projekte vrijedne oko milijardu eura. U Crnoj Gori, osim obnove javnih zgrada i zdravstvenih ustanova, program doprinosi i razvoju regulatornog okvira, uključujući uvođenje energetskih pasoša za zgrade, kao i dostupnost povoljnih kreditnih linija za građane koji žele da unaprijede energetsku efikasnost svojih domova.
J.M.
Naslovna fotografija: Ministarstvo energetike i rudarstva
