Zgrade od kamena i opeke čine značajan dio građevinskog fonda u Crnoj Gori, posebno u starijim urbanim jezgrima i primorskim područjima. Iako su mnoge od njih preživjele decenije, pa i vjekove, pitanje njihove otpornosti na snažne zemljotrese i dalje ostaje jedno od ključnih kada se govori o seizmičkom riziku u zemlji.
Upravo tim pitanjem bavili su se profesori Građevinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, prof. dr Jelena Pejović i prof. dr Nina Serdar, zajedno sa međunarodnim timom istraživača, kroz razvoj novog naučnog modela koji procjenjuje vjerovatnoću oštećenja zidanih objekata u zavisnosti od jačine zemljotresa. Kako je saopšteno sa Građevinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, rezultati istraživanja objavljeni su u uglednom časopisu Bulletin of Earthquake Engineering na platformi Springer Nature, a rad potpisuju F. Aloschi, M. Polese, M. Gaetani d’Aragona, G. Tocchi, J. Pejović i N. Serdar.
Istraživanje je fokusirano na tri najzastupljenije vrste zidanih objekata u Crnoj Gori: nearmiranu kamenu zidariju, nearmiranu zidariju od opeke i uokvirenu zidariju. Za svaku od tih kategorija razvijene su takozvane krive povredljivosti, matematički modeli koji pokazuju kolika je vjerovatnoća da će određeni objekat pretrpjeti određeni nivo oštećenja pri određenom intenzitetu podrhtavanja tla.
Posebna vrijednost ovog istraživanja leži u činjenici da model nije zasnovan isključivo na teorijskim pretpostavkama. Autori su kombinovali postojeće modele razvijene u Srbiji, Sloveniji i Italiji, ali su ih dodatno prilagodili specifičnostima crnogorskog građevinskog fonda i seizmičkog konteksta. Važan dio rada predstavljalo je i povezivanje tih modela sa stvarnim podacima o šteti nastaloj tokom razornog zemljotresa iz 1979. godine, koji je ostavio dubok trag na crnogorskom primorju i šire.
Prema navodima iz saopštenja, analizirani su podaci za oko 40.000 objekata, među kojima je više od 37.000 bilo zidanih. Upravo ta baza omogućila je istraživačima da model zasnuju na realnom stanju postojećeg građevinskog fonda, a ne samo na simulacijama. Međutim, posao nije bio jednostavan. Podaci iz ranijih perioda nisu bili ujednačeni, pa je bilo potrebno njihovo dodatno sistematizovanje i prevođenje u savremeni format kako bi mogli da posluže za izradu pouzdanog modela.
Istraživanje pokazuje i da seizmička povredljivost zgrada ne zavisi samo od materijala od kojeg su građene. Na ponašanje objekta tokom zemljotresa utiču i brojni drugi faktori, kao što su tip nosećeg sistema, spratnost, vrsta međuspratne konstrukcije, kao i period u kojem je objekat izgrađen, odnosno građevinski propisi koji su tada bili na snazi. Zbog toga autori nisu posmatrali zidane zgrade kao jedinstvenu grupu, već su ih detaljnije klasifikovali prema njihovim konstruktivnim karakteristikama.
Konačni rezultat rada je heuristički model povredljivosti nazvan EXPLORA, koji objedinjuje regionalna iskustva, ekspertske procjene i empirijske podatke iz stvarnih zemljotresa. Model je za sada razvijen za zidane objekte, dok autori navode da za armiranobetonske zgrade još uvijek nema dovoljno podataka za izradu slične analize.
Kako ističu sa Građevinskog fakulteta, ovaj rad predstavlja pokušaj da se postojeća znanja o seizmičkoj povredljivosti objedine i prilagode konkretnim uslovima u Crnoj Gori, uz oslanjanje na istorijska iskustva i savremene metode modeliranja. U zemlji koja se nalazi u seizmički aktivnom području, ovakva istraživanja imaju i širi značaj, jer mogu doprinijeti preciznijoj procjeni rizika, planiranju sanacija i dugoročnijem razumijevanju otpornosti postojećeg građevinskog fonda.
J.M.
Naslovna fotografija: Pixabay
