Vlada Crne Gore usvojila je Strategiju upravljanja kvalitetom vazduha za period 2026–2029. godine, sa Akcionim planom, čime je postavljen novi planski okvir za smanjenje zagađenja, bolju zaštitu zdravlja građana i dalje usklađivanje sa evropskim standardima u ovoj oblasti.
Dokument je usvojen na predlog ministra ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Damjana Ćulafića, a iz tog resora je saopšteno da Strategija treba da obezbijedi realan i mjerljiv pristup upravljanju kvalitetom vazduha. Njena primjena trebalo bi da doprinese smanjenju zagađenja u sredinama u kojima se bilježe prekoračenja, ali i jačanju sistema praćenja, izvještavanja i planiranja mjera na državnom i lokalnom nivou.
U fokusu Strategije je zaštita zdravlja građana, posebno onih grupa koje su najosjetljivije na posljedice lošeg kvaliteta vazduha. To se odnosi na djecu, starije osobe, trudnice i hronične bolesnike, koji su naročito izloženi rizicima od zagađenja, posebno u periodima povećanih koncentracija suspendovanih čestica i drugih štetnih materija.
Ministar Ćulafić je tim povodom poručio da je Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera ovim dokumentom potvrdilo opredjeljenje da se kvalitet vazduha tretira kao pitanje javnog zdravlja, održivog razvoja i evropske integracije.
Prema njegovim riječima, strateški ciljevi usmjereni su na poboljšanje kvaliteta vazduha, smanjenje koncentracija suspendovanih čestica i benzo(a)pirena u zonama u kojima se bilježe prekoračenja, smanjenje nacionalnih emisija ključnih zagađujućih materija, kao i unapređenje sistema praćenja, upravljanja, modeliranja i izvještavanja.
Strategija predviđa više povezanih mjera koje se odnose na ključne izvore zagađenja u Crnoj Gori. Među njima su ekološka rekonstrukcija Termoelektrane Pljevlja i njen rad u skladu sa propisanim emisijskim standardima, razvoj obnovljivih izvora energije, povećanje energetske efikasnosti u javnim i privatnim objektima, kao i razvoj sistema daljinskog grijanja u Pljevljima.
Mjere obuhvataju i podsticaje za domaćinstva, jačanje javnog prevoza i održive mobilnosti, kao i aktivnosti usmjerene na smanjenje emisija iz poljoprivrede. Time se dokument ne zadržava samo na industrijskim izvorima zagađenja, već obuhvata i sektore koji direktno utiču na svakodnevni život građana, naročito grijanje domaćinstava, saobraćaj i upotrebu čvrstih goriva.
Strategija je, kako je saopšteno, usklađena sa obavezama Crne Gore u procesu pristupanja Evropskoj uniji, posebno u okviru pregovaračkog Poglavlja 27, koje se odnosi na životnu sredinu i klimatske promjene. Dokument istovremeno priprema sistem za nove, strože evropske standarde kvaliteta vazduha, koji će se primjenjivati od 2030. godine.
Nova Strategija predstavlja nastavak strateškog planiranja u ovoj oblasti, nakon Nacionalne strategije iz 2013. godine i akcionih planova koji su sprovođeni u periodima 2013–2016. i 2017–2020. godine. U Ministarstvu ocjenjuju da se novim dokumentom obezbjeđuje kontinuitet javnih politika, ali i uvodi savremeniji, sveobuhvatniji i koordinisaniji pristup upravljanju kvalitetom vazduha.
Jedna od važnih novina je to što Strategija prvi put u jednom planskom okviru povezuje nacionalnu strategiju, Akcioni plan i planove kvaliteta vazduha za sjevernu, centralnu i južnu zonu. Time se, prema objašnjenju resora, napušta raniji fragmentirani pristup i uvodi jasnija podjela odgovornosti između državnih organa, lokalnih samouprava, stručnih institucija i drugih nosilaca aktivnosti.
Dokument prepoznaje najvažnije izvore zagađenja vazduha u Crnoj Gori. Među njima su proizvodnja električne energije, grijanje domaćinstava i upotreba čvrstih goriva, saobraćaj, poljoprivreda, industrijske aktivnosti i vanputna mehanizacija. Takav pristup, kako se navodi, treba da omogući preciznije planiranje mjera i bolje praćenje njihovih efekata.
Za sprovođenje Strategije ključnu koordinacionu ulogu imaće Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera. Agencija za zaštitu životne sredine biće zadužena za centralnu tehničku i analitičku ulogu, kroz monitoring, obradu podataka, izvještavanje javnosti i izradu inventara emisija.
Predviđeno je i uspostavljanje koordinacionog tijela, godišnje izvještavanje, javno objavljivanje rezultata i mogućnost korektivnog djelovanja ukoliko se pokaže da pojedine mjere kasne ili ne daju očekivane rezultate. Time bi se sprovođenje Strategije trebalo učiniti transparentnijim i podložnijim provjeri, što je posebno važno u oblasti u kojoj rezultati zavise od više sektora i institucija.
Iz Ministarstva su podsjetili i da je Vlada Crne Gore utvrdila Predlog zakona o zaštiti vazduha. Tim zakonskim rješenjem predviđeno je unapređenje sistema upravljanja kvalitetom vazduha, bolja zaštita zdravlja građana i životne sredine, kao i dalje usklađivanje nacionalnog zakonodavstva sa pravnom tekovinom Evropske unije.
J.M.
