Veliki sportski događaji uglavnom se posmatraju kroz prizmu rezultata, publike, ekonomskih efekata i organizacionih izazova. Mnogo rjeđe govori se o tome kakav trag ostavljaju na kvalitet vazduha i svakodnevno okruženje ljudi koji na njima borave. Jedno istraživanje sprovedeno tokom Igara Komonvelta u Birmingemu 2022. godine pokazalo je da problem nije nužno tamo gdje bi većina očekivala.
Iako su organizatori uspjeli da značajno smanje zagađenje povezano sa saobraćajem, naučnici su otkrili da su veliki izvori zagađenja dolazili iz sasvim drugačijeg pravca – iz ugostiteljskih zona i pripreme hrane oko stadiona.
Ova tema dobija dodatni značaj u godini u kojoj će biti održani novi veliki sportski događaji, uključujući Svjetsko prvenstvo u fudbalu u SAD-u, Kanadi i Meksiku, kao i Igre Komonvelta u Glazgovu.
Istraživanje usred navijačke atmosfere
Igre Komonvelta održane u Birmingemu bile su najveći sportski događaj u Velikoj Britaniji još od Olimpijskih igara u Londonu 2012. godine. Na njima je učestvovalo oko 6.000 sportista iz 72 zemlje, dok je događaje pratilo gotovo tri miliona ljudi.
Samo stadion Alexander, na kojem su održavana atletska takmičenja i ceremonije otvaranja i zatvaranja, posjetilo je više od 300.000 gledalaca.
Među navijačima nalazio se i električni kombi prepun instrumenata za mjerenje kvaliteta vazduha. Upravo iz tog improvizovanog laboratorijskog prostora tim istraživača sa Univerziteta u Birmingemu pratio je promjene u koncentracijama zagađujućih čestica tokom čitavog trajanja događaja.
Doktor Džo Akton opisao je za The Guardian uslove rada kao prilično zahtjevne.
„Kombi je bio skučen i bučan prostor za rad. Od udobnosti smo imali samo sklopive stolice. Vrijeme je bilo toplo i sunčano, što je doprinijelo sjajnoj atmosferi u i oko stadiona, ali je istovremeno bilo veoma vruće za rad naših instrumenata“, rekao je Akton.
Istraživači su očekivali da će najveći problem predstavljati saobraćaj i veliki broj vozila koja prate ovakve manifestacije. Međutim, rezultati su pokazali nešto drugo. Najveće koncentracije zagađenja česticama zabilježene su u zonama za navijače i oko punktova sa hranom.
„Najveće iznenađenje bilo je zagađenje česticama u zonama za navijače oko stadiona. Za posjetioca koji bi proveo cijeli dan na događaju, dnevna izloženost zagađenju bila bi više nego udvostručena“, naveo je Akton.
Mjerenja su pokazala da je zagađenje dostizalo vrhunac neposredno prije početka pojedinačnih sesija na stadionu, dok je najveći nivo registrovan tik pred završnu ceremoniju. Tada je koncentracija čestica bila čak deset puta veća nego u drugim djelovima grada.
Glavni izvor nijesu bili automobili, već priprema hrane. U ponudi su dominirali hamburgeri, hot-dogovi i različita jela pripremana prženjem na velikim pločama i tiganjima. Naučnici navode da i druga istraživanja već godinama ukazuju na to da restorani i ugostiteljski objekti mogu biti značajan izvor sitnih zagađujućih čestica, naročito zbog procesa prženja.
Kao primjer pomenuta je i ranija analiza britanske šeme „eat out to help out“, koja je takođe pokazala povezanost između intenzivne ugostiteljske aktivnosti i povećanog zagađenja vazduha.
Vatromet kao drugi talas zagađenja
Istraživanje je pokazalo i zanimljiv obrazac kretanja zagađenja tokom različitih djelova programa.
Najveće zagađenje povezano sa hranom registrovano je prije ceremonija otvaranja i zatvaranja, dok su ljudi čekali početak događaja i boravili oko ugostiteljskih punktova. Nakon što bi publika zauzela mjesta na tribinama, koncentracije bi relativno brzo opadale. Međutim, uslijedio bi novi rast tokom vatrometa.
Kod atletskih disciplina situacija je bila nešto drugačija. Pošto su gledaoci tokom čitavog programa odlazili po hranu i piće, zagađenje je ostajalo povišeno tokom dužeg vremenskog perioda.
Profesor Vilijam Blos, koji je predvodio istraživački tim Univerziteta u Birmingemu, upozorio je da kvalitet vazduha na sportskim događajima nije pitanje koje se tiče samo publike.
„Loš kvalitet vazduha ne utiče samo na osoblje i gledaoce, već i na sportske performanse“, rekao je Blos za The Guardian, dodajući da to pitanje postaje važno i za same sportiste koji pokušavaju da ostvare vrhunske rezultate i obore rekorde.
On je podsjetio da samo u Velikoj Britaniji postoje 34 sportska objekta sa većim kapacitetom od stadiona Alexander, zbog čega smatra da organizatori velikih manifestacija moraju ozbiljnije razmišljati o uticaju pripreme hrane na kvalitet vazduha. Posebno je ukazao na zaposlene i volontere, koji su takvom vazduhu izloženi više dana zaredom i po mnogo sati.
Dvije važne pozitivne strane
Ipak, istraživanje nije donijelo samo upozorenja. Naučnici ističu da je organizacija saobraćaja tokom Igara predstavljala jedan od pozitivnih primjera kada je riječ o kvalitetu vazduha.
„Uticaj saobraćaja povezanog sa Igrama bio je jedva primjetan“, rekao je Akton. Prema njegovim riječima, organizatori su uspjeli da smanje emisije zahvaljujući snažnom oslanjanju na javni prevoz i takozvani park-and-ride sistem, koji omogućava da posjetioci automobile ostave van centralnih zona događaja.
Pristup stadionu bio je ograničen na mali broj vozila namijenjenih prevozu sportista i zvaničnika. Ulaznice su uključivale besplatan javni prevoz, organizovane pješačke rute, kao i besplatno korišćenje bicikala i parking za bicikla.
Drugi pozitivan rezultat odnosio se na zabranu pušenja. Na događajima Igara Komonvelta 2022. godine nije registrovano prisustvo duvanskog dima, što predstavlja značajnu razliku u odnosu na ranije sportske manifestacije. Istraživači podsjećaju da je analiza sprovedena 2012. godine tokom jedne utakmice njemačke Bundeslige pokazala da je upravo duvanski dim bio dominantan izvor zagađenja vazduha na stadionu.
Novo istraživanje iz Birmingema sada pokazuje da, čak i kada se uspješno kontrolišu saobraćaj i pušenje, veliki sportski događaji i dalje mogu imati neočekivane izvore zagađenja koje organizatori često zanemaruju.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
