Uslijed sve izraženijih rasprava o zagađenju vazduha u Pljevljima, Elektroprivreda Crne Gore saopštila je da su rezultati mjerenja Centra za ekotoksikološka istraživanja (CETI) pokazali značajno smanjenje emisije sumpor-dioksida iz Termoelektrane Pljevlja nakon njene ekološke rekonstrukcije. Kako se navodi, novi podaci potvrđuju da postrojenje, čak i tokom probnog rada, emituje manje zagađujućih materija nego u periodu prije modernizacije.
Mjerenja, sprovedena prije i poslije adaptacije kotla i dimnjaka, pokazala su da je koncentracija SO₂ smanjena za oko 29 odsto – sa 4.544 na 3.249 mikrograma po metru kubnom. Ovaj gas je prepoznat kao jedan od najdominantnijih zagađivača povezanih sa radom termoelektrana, te smanjenje njegove koncentracije predstavlja važan pokazatelj ekološkog napretka.
Istovremeno je zabilježen blagi porast emisije azot-dioksida (NO₂), i to sa 407 na 473 µg/m³, odnosno za oko 16 odsto. Prema tumačenju stručnjaka, riječ je o očekivanoj posljedici stabilnijeg procesa sagorijevanja nakon tehničke adaptacije, a ova promjena nema mjerljiv uticaj na kvalitet vazduha u urbanim zonama.
| Parametar | Prije adaptacije | Poslije adaptacije | Promjena |
| SO2 (µg/m³) | 4.544 | 3.249 | – 1.295 (≈ -29%) |
| NO2 (µg/m³) | 407 | 473 | + 66 (≈ +16%) |
Iz EPCG naglašavaju da je analiza sprovedena prema metodološki validnim standardima, a da se dobijeni podaci CETI-ja u velikoj mjeri poklapaju sa internim rezultatima same Elektroprivrede, što, kako ističu, potvrđuje dosljednost i pouzdanost rezultata. U ovom procesu EPCG nije bila nosilac mjerenja, već korisnik podataka nadležne institucije.
– Prvi mjerljivi rezultati jasno pokazuju da su kapitalna ulaganja u modernizaciju Termoelektrane bila opravdana i korisna ne samo za lokalnu zajednicu, već i za širu javnost – navodi se u saopštenju.
Iz kompanije poručuju da se rješavanje preostalih izazova u vezi sa kvalitetom vazduha u Pljevljima mora posmatrati sistemski, a ne kroz, kako navode, pojednostavljene i politički motivisane interpretacije koje zanemaruju činjenice i nalaze stručnih institucija.
– Naša posvećenost ovom pitanju ogleda se ne samo u realizaciji projekata ekološke rekonstrukcije i toplifikacije, već i u kontinuiranim mjerama društvene odgovornosti, uključujući podršku građanima tokom zimskih mjeseci – poručuju iz EPCG.
Zaključno se ističe da je probni rad Termoelektrane Pljevlja sproveden bez povećanja zagađenja, a da su, naprotiv, mjerenja pokazala smanjenje ključnih emisija. To, kako navode, daje stabilnu osnovu za nastavak rada postrojenja u skladu sa ekološkim i tehničkim standardima.
Pogled iz Pljevalja: Da li su podaci dovoljni da ublaže sumnje?
Dok EPCG rezultate mjerenja vidi kao potvrdu uspjeha u modernizaciji postrojenja, iz lokalne zajednice dolaze i kritički osvrti, koji ukazuju na potrebu šireg i strožeg sagledavanja ukupne ekološke situacije u Pljevljima.
Vaso Knežević, ekolog i dugogodišnji ekološki aktivista iz Pljevalja, već godinama javno i dosljedno upozorava na hronične probleme sa zagađenjem u ovom gradu. Njegovo višegodišnje praćenje stanja vazduha, institucionalnog odgovora i ponašanja ključnih aktera, učinilo je njegov glas važnim za razumijevanje kako lokalna zajednica doživljava rad Termoelektrane.
U svom reagovanju na saopštenje EPCG, Knežević navodi:
– EPCG se brani tvrdnjom da „manje truje nego prije“, ali i to manje je, prema podacima, višestruko iznad dozvoljenog – konkretno, 15 puta više od zakonske gornje granice za SO₂.
– Na osnovu mog dugogodišnjeg iskustva, EPCG doživljavam kao društveno najneodgovornije preduzeće u Crnoj Gori, uprkos tome što raspolaže najvećim budžetom. Vjeruju da se sve može sanirati novcem, a to jednostavno nije tačno – zdravlje i priroda se ne mogu platiti – ističe Knežević.
On ukazuje i na više konkretnih problema u vezi sa načinom na koji je pokrenut probni rad termoelektrane:
– Postrojenje je pušteno u probni rad bez saglasnosti nadležne ekološke inspekcije. U trenucima kada su zabilježene visoke koncentracije sumpor-dioksida u Pljevljima, mjerne stanice na dimnjaku nisu bile u funkciji, iako su morale biti. A prema podacima CETI-ja, SO₂ je u jednom trenutku premašio dozvoljene vrijednosti više od 15 puta – upozorava Knežević.
On takođe podsjeća da termoelektrana tokom probnog rada nije ni radila punim kapacitetom, što prema njegovim riječima, znači i manju emisiju zagađujućih materija, te se ne može govoriti o stvarnoj slici stanja:
– Sasvim je logično da zagađenje bude niže ako postrojenje ne radi punim intenzitetom. To je važno naglasiti, jer EPCG na osnovu takvih rezultata pokušava graditi narativ o ekološkom napretku – navodi on.
Kada je riječ o toplifikaciji Pljevalja, Knežević iznosi i širi stav:
– Građanima se predstavlja da se toplifikacija realizuje zbog njihovog zdravlja, a u suštini se ona sprovodi da bi se produžio radni vijek termoelektrane. Istina je da se toplifikacija može realizovati i bez njenog daljeg rada, potrebno je samo izgraditi potrebnu infrastrukturu, a kao izvor grijanja može poslužiti i druga tehnologija.
– Ko vjeruje da će Termoelektrana, nakon četiri decenije rada, odjednom postati garant čistog vazduha, vode i zemljišta, neka vjeruje. Sreća te se mi Pljevljaci nećemo mnogo pitati – ironično zaključuje Knežević.
J.M.
Naslovna fotografija: EPCG
