Naučnici upozoravaju da bi posljednji toplotni talas u Sredozemnom moru mogao imati razorne posljedice po morski ekosistem. Voda je u junu dostizala temperature kakve se ne pamte – i to mnogo ranije nego što je uobičajeno.
Toplije more mnogima može zazvučati kao idealan uvod u ljeto i savršen ambijent za kupanje. Ali, ono što se posljednjih sedmica događa u Sredozemnom moru više ne djeluje bezazleno. Zapadni Mediteran trenutno prolazi kroz najekstremniji toplotni talas zabilježen za ovo doba godine – i to sa sve ozbiljnijim posljedicama.
Temperatura površine mora krajem juna i početkom jula prelazila je 30 stepeni Celzijusa u priobalju Majorke i drugim djelovima regije, što je čak 6 do 7 stepeni iznad uobičajenog prosjeka. Za poređenje: bazeni u sportskim centrima obično se zagrijavaju na oko 28°C, dok su dječiji bazeni nešto topliji – između 29 i 32°C. Ukratko, more je trenutno toplije od bazena u kojima se takmiče profesionalni plivači.
Prema podacima Evropske klimatske službe Kopernikus, organizacije Mercator Ocean International i španskih luka, ovako visoke temperature su izuzetno neuobičajene za juni. Uobičajeno je da more ovakvu toplotu dostigne tek krajem ljeta, ako uopšte.
„Ono što ovu godinu izdvaja jeste to što su temperature od 30°C stigle mnogo ranije. To znači da možemo očekivati intenzivnije i duže ljeto“, upozorila je Marta Markos, vanredna profesorka sa Univerziteta Balearskih ostrva, u izjavi za BBC.
„Ovdje sam odrasla, navikli smo na toplotne talase. Ali ovo… ovo postaje sve češće i sve intenzivnije“, dodala je.
Sa njom se slaže i okeanografkinja Aida Alvera-Azkarate sa Univerziteta u Liježu (Belgija):
„Svi smo vrlo, vrlo iznenađeni razmjerama ovog toplotnog talasa. Ovo je razlog za ozbiljnu zabrinutost, ali i nešto što možemo očekivati da će se ponavljati u budućnosti.“
Uprkos blagom smanjenju temperature koje je uslijedilo u julu zahvaljujući snažnijim vjetrovima i miješanju slojeva mora, posljedice bi mogle biti dugotrajne. Mnoge morske vrste ne mogu se nositi s produženim zagrijavanjem – ono ih iscrpljuje, narušava prirodni balans, i otežava oporavak populacija.
„Sjećam se da smo prije četiri godine ronili u septembru – na kraju ljeta, i zatekli smo gomile skeleta mnogih, mnogih populacija“, prisjeća se ekologinja Ema Sebrijan iz Centra za napredne studije u Blanesu, takođe za BBC.
Posebno su ugroženi morske alge i podmorske livade – „šume Mediterana“ koje ne samo da pružaju dom stotinama vrsta, već i apsorbuju ugljen-dioksid koji doprinosi globalnom zagrijavanju.
„Neke su vrste prilagođene toplim mediteranskim uslovima, ali često ne mogu da prežive morske toplotne talase, čiji intenzitet i rasprostranjenost sve više rastu“, objašnjava dr Sebrijan.
Toplota može izazvati i takozvane subletalne efekte – kada organizmi pređu u režim preživljavanja i prestanu da se razmnožavaju. A kada dođe do promjena u strukturi morskih ekosistema, lančano mogu uslijediti i negativni efekti na ljudska društva – od nestašica ribe do ugroženih izvora prihoda.
„Ako dođe do ekoloških posljedica, gotovo sigurno će ih osjetiti i ljudi, uključujući ribarstvo“, ističe dr Dan Smejl, viši istraživač iz Marinske biološke asocijacije u Plimutu.
„Zbog tako visokih temperatura već na početku ljeta, ovo je zaista alarmantno. Mediteran je u ovom trenutku ‘kanarinac u rudniku’ kada su u pitanju klimatske promjene i morski ekosistemi“, rekao je Smejl za BBC.
Morski toplotni talasi postaju sve duži i intenzivniji jer čovječanstvo i dalje oslobađa velike količine gasova staklene bašte, prvenstveno sagorijevanjem fosilnih goriva – uglja, nafte i gasa.
„Globalno zagrijavanje je glavni uzročnik morskih toplotnih talasa. Suštinski, toplotu iz atmosfere prenosimo u okean. Vrlo jednostavno“, objašnjava dr Markos.
Broj dana sa ekstremno visokim temperaturama morske površine na globalnom nivou se utrostručio tokom posljednjih 80 godina, pokazuje istraživanje objavljeno ranije ove godine.
Sredozemno more je posebno ranjivo jer je gotovo potpuno zatvoreno i okruženo kopnom. Za razliku od okeana, voda ne može lako da cirkuliše, što znači da se površina mora veoma brzo zagrijava kad se spoje tri faktora: topao vazduh, sunčano nebo i slabi vjetrovi – upravo ono što se desilo u junu.
Osim što ugrožava biodiverzitet, pregrijano more može dodatno pojačati ekstremne vremenske pojave. Toplija voda znači više isparavanja, a to dodaje vlagu u atmosferu – koja, ako se spoji s drugim faktorima, može rezultirati velikim padavinama i katastrofalnim poplavama.
Upravo to se dogodilo u Libiji 2023. godine i u Valensiji 2024. godine, navodi BBC.
Toplija mora takođe slabe efekat morskih povjetaraca koji inače rashlađuju obalne oblasti. Ako dođe do još jednog toplotnog talasa kasnije ovog ljeta, situacija bi mogla postati nepodnošljiva.
Toplije more više nije samo poziv na kupanje – ono je poziv na uzbunu. Ako ne obuzdamo globalno zagrijavanje, Mediteran kakav poznajemo mogao bi postati nepovratno drugačiji.
Izvor: BBC
