Postepeno povlačenje arktičkog leda posljednjih godina otvara nove plovne puteve kroz područja koja su dugo bila teško dostupna brodovima. Pomorski saobraćaj na Arktiku zbog toga je tokom proteklih 12 godina porastao za oko 40%, ali veće prisustvo brodova donosi i posljedice koje nisu ograničene samo na more.
Svaki brod u atmosferu ispušta zagađujuće materije, a njihov uticaj na klimu već je moguće izmjeriti. Posebnu ulogu imaju sitne čestice aerosola iz izduvnih gasova brodskih motora. One u vazduhu djeluju kao jezgra oko kojih se okupljaju kapljice vode, čime mogu podstaći stvaranje oblaka. Dakle, slično avionima, koji iza sebe ostavljaju kondenzacione tragove, i brodovi mogu stvarati prepoznatljive tragove u oblacima iznad mora. Taj efekat na području Arktika proučavali su istraživači Savezne politehničke škole u Lozani, čiji su rezultati objavljeni u naučnom časopisu Environmental Research Letters.
Uticaj brodskih emisija, međutim, nije isti tokom cijele godine. Zimi je vazduh iznad Arktika često zamućen industrijskim zagađenjem koje stiže iz Evrope i Azije. Vremenski sistemi zadržavaju te zagađujuće materije u arktičkom području, pa dodatne količine aerosola iz brodskih motora ne mijenjaju značajno postojeće uslove.
Ljeti je situacija drugačija. Vazduh je tada čistiji, dok se istovremeno povećava broj brodova koji prolaze novootvorenim rutama. Istraživanje pokazuje da u takvim uslovima čak i jedan brod može uticati na formiranje oblaka.
Takav efekat zabilježen je i kada brodovi koriste gorivo sa niskim sadržajem sumpora, koje se smatra prihvatljivijim za životnu sredinu. Iako takva goriva smanjuju pojedine vrste zagađenja, rezultati ukazuju da emisije iz brodskih motora i dalje mogu mijenjati osobine atmosfere iznad Arktika.
Količina i osobine oblaka utiču na takozvano radijativno forsiranje, odnosno na ravnotežu između energije koja stiže do Zemlje i energije koja se vraća u svemir. Kada se veća količina energije zadrži u atmosferi, pojačava se efekat staklene bašte i doprinosi daljem zagrijavanju.
Za konačnu potvrdu rezultata biće potrebna dodatna istraživanja. Ipak, prvi nalazi ukazuju na mogućnost stvaranja zabrinjavajućeg povratnog procesa. Klimatske promjene i smanjenje leda omogućavaju intenzivniju plovidbu Arktikom, dok bi rast brodskog saobraćaja mogao dodatno ubrzati zagrijavanje tog područja.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
