Energetska kompanija EVN Makedonija, zajedno sa Makedonskim ekološkim društvom (MED), Elektrodistribucijom Jug iz Bugarske, Bugarskim društvom za zaštitu ptica (BSPB) i Turskim društvom za prirodu (DOGA), pokrenula je međunarodni projekat „Sigurne žice za ugrožene ptice“. Inicijativa se realizuje u okviru programa Evropske unije LIFE, pod nazivom EP for Birds LIFE, a fokusirana je na smanjenje jednog od manje vidljivih, ali ozbiljnih pritisaka na ptice – strujnog udara i sudara sa nadzemnim vodovima.
U središtu projekta nalaze se dvije globalno ugrožene vrste: carski orao (Aquila heliaca), koji je prema kriterijumima Međunarodne unije za očuvanje prirode (IUCN) klasifikovan kao ranjiv, i egipatski lešinar (Neophron percnopterus), koji ima status ugrožene vrste. Plan je da se kroz tehničke intervencije na rizičnim dionicama distributivne i prenosne mreže unaprijedi bezbjednost infrastrukture u zemljama učesnicama. Partneri će, kako je saopšteno, sarađivati i sa četiri kompanije za distribuciju električne energije iz Turske.
Evropska komisija odobrila je projekat u konkurenciji rekordnog broja prijedloga, njih 137, u kategoriji „Priroda i biodiverzitet“. Predviđeno je da aktivnosti traju pet godina (2025–2030). Obuhvat uključuje 48 važnih područja za ptice i biodiverzitet (IBA/KBA) u Sjevernoj Makedoniji, Bugarskoj i Turskoj, kao i dodatnih 14 područja iz mreže Natura 2000 u Bugarskoj.
U Sjevernoj Makedoniji projekat će se sprovoditi u regionima Ovče Polje, Gradsko, Tikveški region i Demir Kapija. Riječ je o lokacijama koje imaju poseban značaj za razmnožavanje, migraciju i prezimljavanje carskog orla i egipatskog lešinara. Upravo na takvim mjestima, gdje se ukrštaju energetska infrastruktura i osjetljivi ekosistemi, planirane mjere mogu imati najveći efekat.
Na nivou sve tri zemlje predviđena je izolacija ukupno 17.000 opasnih električnih stubova i instalacija 2.500 divertera na nadzemnim vodovima. Očekuje se da će time biti obuhvaćeno 100% nacionalnih gnijezdećih populacija carskog orla i 80% populacija egipatskog lešinara u partnerskim državama. U Sjevernoj Makedoniji planirano je postavljanje izolatora na 3.000 stubova distributivne mreže, kao i 1.000 divertera na nadzemnim dalekovodima.
Poseban segment projekta odnosi se na primjenu novih tehnologija za postavljanje izolatora, uz korišćenje savremenih naučnih metoda za praćenje efekata ovih intervencija. Metodologije i rezultati biće podijeljeni sa međunarodnom stručnom zajednicom, sa namjerom da se slični modeli primijene i na drugim tačkama duž migratornih ruta ove dvije vrste.
Iako su aktivnosti prvenstveno usmjerene na zaštitu carskog orla i egipatskog lešinara, očekuje se širi pozitivan uticaj. Sigurniji stubovi i vidljiviji vodovi znače manji rizik i za brojne druge ptice koje koriste ista područja za gniježđenje, sezonske migracije ili zimovanje.
Saradnja EVN Makedonija i Makedonskog ekološkog društva već ima konkretne rezultate. Kroz ranije zajedničke projekte unaprijeđeno je 220 pojedinačnih stubova, odnosno 15 kilometara izolovane mreže, a postavljene su i gnijezdeće platforme za bijelu rodu i kućice za modrovranu.
Projekat EP for Birds LIFE kofinansiran je iz programa LIFE Evropske unije, a partneri navode da predstavlja nastavak dugoročnog nastojanja da se tehnički razvoj energetskog sistema uskladi sa zahtjevima očuvanja prirode.
J.M.
Izvor: Makedonsko ekološko društvo
Naslovna fotografija: Mark Zekhuis/Saxifraga
