Vjetroturbine već dugo nisu samo simbol energetske tranzicije. Posljednjih godina postale su i svojevrsni pokazatelj toga koliko daleko tehnologija može otići u pokušaju da proizvede više energije sa manje prostora i manje infrastrukture. Kina je sada otišla korak dalje, postavljanjem ogromne vjetroturbine snage 20 megavata u provinciji Hainan, mašine čije su dimenzije toliko velike da se površina koju zahvataju njene lopatice mjeri fudbalskim terenima.
Ta turbina ne privlači pažnju samo zbog svoje snage. Sve češće se otvara i pitanje njenog uticaja na lokalne vremenske uslove i mikroklimu prostora u kojem radi.
Važno je odmah napraviti razliku između lokalnog efekta i globalne klime. Naučnici ne tvrde da jedna turbina može mijenjati klimu planete. Međutim, ogromne lopatice koje izvlače energiju iz strujanja vazduha iza sebe ostavljaju turbulentni trag, poznat kao „wake“, koji može uticati na brzinu vjetra, temperaturu i vlagu u neposrednom okruženju. Upravo zbog toga se oko najvećih priobalnih vjetroparkova danas sve više proučavaju promjene u vazdušnim i morskim strujanjima.
Vjetroturbinu MySE18.X-20MW razvila je kompanija Mingyang Smart Energy. Postavljena je u Hainanu 28. avgusta 2024. godine, dok su kineski državni naučni mediji objavili da je priključena na elektroenergetsku mrežu krajem septembra iste godine.
Riječ je o turbini fleksibilnog dizajna snage 20 megavata, sa rotorom čiji prečnik može doseći gotovo 300 metara. Jedna od testnih konfiguracija koristila je lopatice duge oko 143 metra. To je veličina koja suštinski mijenja percepciju energije vjetra. Umjesto velikog broja manjih turbina raspoređenih na velikim površinama, sada nekoliko ogromnih konstrukcija može proizvoditi istu količinu električne energije.
Prema procjenama kompanije, turbina bi u prosječnim uslovima mogla proizvoditi oko 80 miliona kilovat-sati električne energije godišnje. To je dovoljno za snabdijevanje približno 96.000 domaćinstava električnom energijom, uz istovremeno izbjegavanje emisije oko 73.000 tona ugljen-dioksida u odnosu na proizvodnju iz fosilnih goriva.
Takav pristup ima i vrlo praktične prednosti. Manji broj turbina znači manje temelja na morskom dnu, manje kablova i manje zauzetog prostora na moru. Ipak, što su turbine veće, veći je i njihov uticaj na neposredno okruženje, pa se paralelno sa razvojem tehnologije sve više pažnje posvećuje i mogućim posljedicama po lokalne ekosisteme.
Postoji i važna tehnička napomena koja prati priču o turbini u Hainanu. Kasniji izvještaji iz industrije priobalne energije vjetra opisali su je kao prototip instaliran na kopnenoj testnoj lokaciji, dok je zasebna kineska turbina iste snage, koju su razvili China Three Gorges i Goldwind, početkom 2026. godine postavljena više od 30 kilometara od obale provincije Fujian.
Ta razlika nije samo formalnost. Otvoreno more predstavlja mnogo zahtjevnije okruženje za ovakve sisteme. Talasi, korozija izazvana solju, ograničene mogućnosti održavanja i ekstremni vremenski uslovi testiraju konstrukciju na način koji se teško može simulirati na obali. Uprkos tome, projekat u Hainanu i dalje predstavlja snažan signal pravca u kojem se razvija savremena energija vjetra.
Suština priče o mikroklimi krije se u načinu na koji turbina funkcioniše. Ona ne „hvata“ vjetar poput jedra, već dio njegove energije pretvara u električnu energiju, ostavljajući iza sebe sporiji i turbulentniji vazduh. Naučnici taj poremećeni trag nazivaju „wake“. Najjednostavnije ga je zamisliti kao turbulentni vazduh iza velikog kamiona na autoputu, samo što se u ovom slučaju efekat širi kroz atmosferu i zavisi od vremenskih uslova.
Još 2018. godine Andreas Platis sa Univerziteta u Tibingenu i njegove kolege koristili su avionska mjerenja iznad priobalnih vjetroparkova i pokazali da se takvi tragovi mogu protezati desetinama kilometara u stabilnim atmosferskim uslovima. U pojedinim slučajevima zabilježeno je smanjenje brzine vjetra i do 40%.
Naučnici zato sve više govore o uticaju velikih vjetroparkova na mikroklimu. Mikroklima je, zapravo, lokalni klimatski obrazac – hladniji vazduh ispod drveta, dodatna toplota iznad parkinga ili promijenjeno strujanje vazduha oko vjetroparka.
Studija iz 2022. godine, koju je predvodio Naveed Akhtar iz instituta Helmholtz-Zentrum Hereon, pokazala je da veliki vjetroparkovi u Sjevernom moru mogu smanjiti brzinu vjetra pri površini za oko 3,5 kilometara na čas, blago zagrijati najniže slojeve vazduha i povećati količinu padavina iznad područja vjetroparkova za oko pet odsto. To nisu dramatične vremenske promjene koje građani mogu lako primijetiti iz dana u dan, ali jesu efekti koje nauka može precizno izmjeriti.
Posebna pažnja usmjerena je i na uticaj na živi svijet. Ptice koje migriraju duž obale, morski organizmi osjetljivi na strujanja i priobalna staništa zavise od kretanja vazduha i vode mnogo više nego što se često pretpostavlja.
Studija iz 2026. godine, koju je predvodio Nils Christiansen, pokazala je da veliki priobalni vjetroparkovi mogu uticati i na brzinu morskih struja i temperaturu površinskog sloja mora. To ne znači da bi razvoj energije vjetra trebalo zaustaviti, već da planiranje ovakvih projekata mora uključivati mnogo širu sliku od same proizvodnje električne energije.
Kina pritom razvija ove sisteme u uslovima koji nisu nimalo blagi. Priobalni djelovi zemlje redovno su izloženi tajfunima, pa su i same turbine projektovane da izdrže ekstremne udare vjetra. Mingyang navodi da je njihova velika priobalna turbina dizajnirana za brzine vjetra od oko 286 kilometara na čas.
Upravo ta otpornost govori koliko su ovakve mašine postale kompleksni inženjerski sistemi. Ista veličina koja omogućava veću proizvodnju energije istovremeno povećava i njihov uticaj na prostor oko njih. Zato se pitanje obnovljivih izvora danas više ne svodi samo na proizvodnju čiste energije, već i na način na koji se ona uklapa u prirodne procese.
Naredne godine vjerovatno će donijeti mnogo više podataka o stvarnim efektima ovako velikih turbina. Naučnici već ističu da su potrebna dugoročna mjerenja vjetra, temperature, vlažnosti, kretanja ptica, stanja mora i morskog života prije i nakon puštanja ovakvih sistema u puni rad.
Turbina u Hainanu zato nije upozorenje da treba odustati od energije vjetra. Više je podsjetnik da čak i tehnologije koje smanjuju zagađenje mogu mijenjati lokalna okruženja, pa je najvažnije te promjene razumjeti na vrijeme i pažljivo ih uključiti u planiranje budućih energetskih projekata.
J.M.
Naslovna fotografija: Mjengo Hub
