Događaji

Subvencije i podsticaji

Registar firmi

Mapa zaštićenih područija Crne Gore

Program za sprečavanje nastanka otpada

Kako ne bi postojao u moru, problem otpada treba riješiti na kopnu

Program za sprečavanje nastanka otpada sastavni je dio Državnog plana upravljanja otpadom, navedeno je u Predlogu Zakona o upravljanju otpadom, čije donošenje je planirano u III kvartalu ove godine.

Kako nam je saopšteno iz Ministarstva ekologije, prostornog planiranja i urbanizma, programom će se utvrditi ciljevi i mjere za sprečavanje nastanka otpada, kao i indikatori za praćenje i procjenu napretka postignutog primjenom tih mjera. 

-Program za sprečavanje nastanka otpada sadrži između ostalih i mjere koje identifikuju glavne izvore zagađenja, naročito u prirodnom i morskom okruženju, sprečavaju i smanjuju nastanak, i imaju za cilj da zaustave stvaranje morskog otpada – kažu iz Ministarstva.

Regionalni projekat upravljanja otpadom

Tokom prošle godine, kako su kazali, sprovedene su aktivnosti na realizaciji regionalnog projekta Integrisano upravljanje otpadom i sprečavanja otpada u moru na Zapadnom Balkanu koji pokriva područja Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Albanije, koji je finansiran od strane GIZ-a.  

-Osnovni ciljevi projekta su primjena i dalje razvijanje odgovarajućeg pristupa mjerenja i monitoringa otpada koji nastaje na kopnu (fokus na plastični otpad) i završava u donjem toku sliva rijeke Neretve i sliva rijeka Bune/Bojane, kao i preporuka adekvatnih akcija s ciljem prevencije otpada u morima i rijekama – saopštili su nam iz Ministarstva.

Kroz ovaj projekat razvijen je Dijagram toka otpada (Waste flow diagram – WFD) koji predstavlja excel alatku koja gradovima i opštinama pruža mogućnost procjene količine otpada kao i mapiranje tokova otpada. 

Foto: Seahelp

-U vezi sa prethodno navedenim, Ministarstvo ekologije, prostornog planiranja i urbanizma je izrazilo spremnost da WFD propiše u podzakonski akt – kažu iz Ministarstva.

Analize količine, vrste i kategorizacije otpada u moru i obali sprovode se u Crnoj Gori intenzivno od 2013. godine. Za procjenu stanja morskog ekosistema, kada je u pitanju zagađenje otpadom, neophodan je set dugogodišnjih podataka, čijom se detaljnom obradom utvrđuje stvarno stanje i definišu mjere ublažavanja. 

-Dosadašnje analize su pokazale značajan stepen zagađenja kada je u pitanju otpad na plažama, plutajući otpad i otpad na morskom dnu, odnosno ukazale su na neophodnost uvođenja mjera uklanjanja, prevencije i ublažavanja stanja, a sve u cilju dostizanja preporučenih graničnih vrijednosti koje su definisane na nivou EU i Sredozemnog mora za postizanje dobrog stanja morske sredine – kažu iz Ministarstva.

Upravljati otpadom na kopnu

Napomninju da je 80 odsto otpada koji završi u moru kopnenog porijekla, pa je neophodno pažnju posvetiti dobrom upravljanju otpadom na kopnu. 

Nedavne analize su pokazale da je između 4,8 i 12,7 miliona tona otpada dospjelo u okeane 2010. godine. Tokom 2017. godine proizvedeno je 348 miliona tona plastike na globalnom nivou (PlasticsEurope, 2018.), a očekuje se da će se tokom sljedeće dvije decenije količina proizvedene plastike udvostručiti (Geyer i sar., 2017.). 

Prema nekim istraživanja količina plastike koja ulazi u Sredozemno more je zabrinjavajuća, čak oko 229.000 tona godišnje (Boucher i Billard, 2020). 

Isti dokument pokazuje da je Crna Gora među prvih 10 zemalja koje doprinose ukupnom curenju otpada u Sredozemno more, sa 8,7 kg plastike po glavi stanovnika godišnje, što je posljedica lošeg upravljanja otpadom. Zemlje koje najviše doprinose zagađenju mora plastikom su Egipat, Italija i Turska, kao rezultat lošeg upravljanja otpadom odnosno zbog značajnog povećanja broja stanovništva u priobalnim zonama. 

Foto: United Nations ESCAP

Detaljnom analizom podataka dostavljenih za 192 zemlje svijeta (http://jambeck.engr.uga.edu/landplasticinput) utvrdili smo da je procenat otpada koji dospijeva u more u opsegu od 15-40% ukupnog plastičnog otpada s kojim se loše upravlja. 

-Rukovodeći se ovim principom, može se grubo procijeniti da je količina plastičnog otpada koja dospijeva u more u Crnoj Gori tokom 2010. godine bila u opsegu od 662–1766 tona godišnje. Ukoliko ne bude poboljšanja u upravljanju otpadom sa kopna, predviđa se da će do 2025. godine ta količina porasti na vrijednost u rasponu od 1.086 do 2.897 tona otpada koji će na godišnjem nivou završiti u Crnogorskom moru – ističu iz Ministarstva.

U odnosu na dokument Početna procjena stanja morske sredine u Crnoj Gori koji Ministarstvo ekologije, prostornog planiranja i urbanizma priprema shodno Zakonu o zaštiti morske sredine, tema otpada u moru je obrađena shodno rezultatima brojnih nacionalnih i međunarodnih projekata i programa praćenja otpada u moru.

-Dodatno, ciljani monitoring otpada u moru je djelimično završen tokom ljeta 2020. godine kroz projekat „Podrška sprovođenju i praćenju upravljanja vodama u Crnoj Gori” sa ciljem dopune i poređenja podataka. Realizacija nacionalnog monitoringa otpada u moru započela je 2020. godine, nakon čega se očekuje da će monitoring i ovog segmenta praćenja stanja morske sredine biti uspostavljen kao dio Programa monitoringa životne sredine koji sprovodi Agencija za zaštitu životne sredine od 2022. godine – pojašnjavaju iz Ministarstva.

Oni su dodali i da u skladu sa propisima koji regulišu zaštitu morske sredine i koji transponuju EU regulativu, potrebno je prikupljati podatke o sastavu, količini i prostornoj distribuciji otpada na obali, na površini mora i na morskom dnu, kao i količini otpada koji su progutale ribe. 

Foto: Innovations News Network

-Takođe, potrebno je pratiti i sastav, količinu i prostornu distribuciju mikro otpada (< 5 mm) na obali, površini mora, i na morskom dnu, za koji za sada nema dostupnih podataka za Crnu Goru – kažu iz Ministarstva.

Rezultati navedenih projekata i programa ukazuju na to da korisnici plaža imaju najveći uticaj na zagađenje i to više  od 70 odsto. 

-Većina otpada potiče sa obale, a prosječna gustina plutajućeg otpada za sve sezone zajedno tokom 2014. i 2015. godine iznosila je 131.08 komada/km2. Najbronija kategorija otpada je bila plastika sa udjelom od 81.99 odsto za sve sezone zajedno. U pogledu plastike, najbrojnije su bile plastične kese, praćene sa plastičnim pakovanjima. 

Porijeklo otpada

Kada je u pitanju otpad na morskom dnu, rezultati istraživanja su pokazala da je plastika dominantna kategorija otpada na morskom dnu, sa udjelom većim od 50 odsto – ističu iz Ministarstva.

Kako dodaju, ovakvi rezultati ukazuju na pretpostavku da je porijeklo otpada najvjerovatnije sa kopna. 

-Analiza pojedinačnih komada otpada i potencijalnih izvora zagađenja pokazala je da je najveći dio otpada porijeklom sa kopna (oko 60 odsto), odnosno posljedica nemarnog ponašanja lokalnog stanovništva, sektora turizma i rekreacijskih aktivnosti, ali prije svega lošeg upravljanja otpadom na kopnu. Za oko 30 odsto analiziranog otpada nije bilo moguće utvrditi porijeklo, dok je ostatak porijeklom sa brodova i iz sektora ribarstva.

Ministarstvo ekologije, prostornog planiranja i urbanizma
Foto: The World Economic Forum

Realizacijom projekata kao što su „GEF Adriatic“ i IPA projekta „Podrška sprovođenju i praćenju upravljanja vodama u Crnoj Gori” započeto je sa uvođenjem mjera propisanih međunarodnim direktivama (posebno Okvirnom direktivom o morskoj strategiji i Regionalnim Planom upravljanja otpadom u moru) i sa sprovođenjem u skladu sa indikatorima koji se baziraju na ekosistemskom pristupu. 

Rezultati o količini i prostornoj distribuciji otpada u moru pokazuju da je količina otpada u plitkim priobalnim područjima (poput Bokokotorskog zaliva) znatno veća od one na otvorenom moru. 

-Rezultati su u skladu sa istraživanjima koja se sprovode i u drugim područjima Jadranskog i Sredozemnog mora. Rezultati nedvosmisleno ukazuju da je stanje morskog ekosistema u odnosu na zagađenje otpadom zabrinjavajuće i da je neophodno što prije uvesti mjere smanjenja, uklanjanja i prevencije.

M.L.

ecoportal.me

Ecoportal je prvi crnogorski internet portal koji obrađuje novosti iz oblasti energetske tranzicijie, kako u svijetu tako i u Crnoj Gori.

Čitajte još

ECO MNE

Dan kada je Crna Gora okrenula novi list

ECO MNE

U Glavnom gradu na reciklažnim dvorištima odloženo 940.000 kg otpada

ECO MNE

Crnogorska obala i morsko dno pretrpani plastikom