Holandski startap Ore Energy priprema izgradnju sistema za skladištenje energije kapaciteta jednog gigavat-sata za kompaniju Budget Thuis. Prema navodima Ore Energyja, riječ je o najvećem do sada ugovorenom projektu gvožđe-vazduh baterija u kontinentalnoj Evropi, ali i prvom sporazumu o primjeni ove tehnologije koji je sklopljen sa jednim evropskim snabdjevačem energijom.
Sporazum, objavljen 22. juna, biće realizovan u fazama. Prva je već ugovorena i obuhvata kapacitet od 400 megavat-sati, koji Ore Energy planira da isporuči 2028. godine.
Interesovanje za ovakve sisteme raste zajedno sa udjelom energije vjetra i sunca u elektroenergetskim mrežama. Njihova proizvodnja zavisi od vremenskih uslova, pa elektroenergetskim kompanijama nije dovoljno da višak električne energije sačuvaju samo nekoliko sati. Potrebna su rješenja koja mogu premostiti i višednevne periode slabije proizvodnje.
Upravo je tu glavna razlika između tehnologije koju razvija Ore Energy i danas znatno zastupljenijih litijum-jonskih baterija. Litijum-jonski sistemi uglavnom su projektovani za isporuku energije tokom nekoliko sati, dok gvožđe-vazduh baterije Ore Energy-ja mogu skladištiti električnu energiju do 100 sati.
Sistem koristi gvožđe, vodu i vazduh, a namijenjen je popunjavanju višednevnih praznina u proizvodnji iz obnovljivih izvora. Baterije su smještene u modularne kontejnere dužine 12 metara, koji se mogu povezivati u niz i tako prilagođavati potrebnom kapacitetu. Prema podacima kompanije, moguća su podešavanja za skladištenje u trajanju od 24 do 100 sati.
Takva tehnologija ima i jasna ograničenja. Gvožđe-vazduh baterije glomaznije su i manje efikasne od litijum-jonskih, što znači da se tokom skladištenja i ponovne isporuke izgubi veći dio energije. Ipak, kod velikih sistema povezanih sa elektroenergetskom mrežom, čiji je zadatak da danima čuvaju jeftinu energiju vjetra i sunca, prostor često nije presudan. Cijena postaje mnogo važnija, a jednostavni i dostupni materijali mogli bi ovoj tehnologiji dati prednost.
Ore Energy ističe i da oslanjanje na gvožđe, vodu i vazduh omogućava korišćenje evropskog lanca snabdijevanja. Time bi se mogla smanjiti zavisnost od kritičnih mineralnih sirovina koje su potrebne za proizvodnju konvencionalnih baterija.
Plan kompanije Budget Thuis jeste da skladišti višak energije vjetra u periodima obilne proizvodnje, a zatim je vraća u mrežu kada proizvodnja iz obnovljivih izvora oslabi i cijene električne energije porastu. Nakon ugradnje, kontejnerski sistem Ore Energyja biće povezan sa holandskom elektroenergetskom mrežom.
Suosnivač i izvršni direktor Ore Energyja Aytaç Yilmaz smatra da evropske mreže već plaćaju visoku cijenu zbog nedostatka odgovarajućih skladišnih kapaciteta.
„Evropske elektroenergetske mreže već u velikoj mjeri ograničavaju proizvodnju čiste energije, rasipajući električnu energiju čija proizvodnja košta milijarde, dok istovremeno ostajemo zavisni od fosilnih goriva kako bismo nadomjestili manjak“, kazao je Yilmaz. Prema njegovim riječima, baterije za kratkotrajno skladištenje nisu dovoljne za rješavanje tog problema. „One mogu pomjeriti korišćenje solarne energije za nekoliko sati, ali evropskim mrežama, u kojima energija vjetra ima veliki udio, potrebno je skladištenje koje traje danima, a ne satima.“
Yilmaz ovaj projekat vidi kao narednu fazu komercijalizacije tehnologije, nakon nekoliko ranijih testiranja. Ore Energy je u februaru objavio završetak pilot-projekta sa francuskom kompanijom EDF, koji je predstavljen kao prvi evropski pilot-sistem dugotrajnog skladištenja energije pomoću gvožđe-vazduh baterija povezan sa elektroenergetskom mrežom.
Testiranje u Francuskoj sprovedeno je od avgusta do novembra 2025. godine. U stvarnim uslovima rada elektroenergetskog sistema pokazano je da tehnologija može obezbijediti do četiri dana skladištenja energije.
Kompanija je i prije toga u Delftu, u Holandiji, postavila gvožđe-vazduh sistem povezan sa mrežom. Ta instalacija služila je za ispitivanje načina na koji se nova tehnologija može uklopiti u postojeću evropsku elektroenergetsku infrastrukturu.
Projekat sa Budget Thuisom trebalo bi da pokaže može li se iskustvo iz pilot-postrojenja prenijeti na znatno veći, komercijalni sistem. Ako projekti ove vrste budu uspješno prošireni, mogli bi pomoći da energija iz obnovljivih izvora ostane dostupna i tokom dužih perioda nepovoljnih vremenskih uslova.
J.M.
Naslovna fotografija: Ore Energy
