Nagli prelaz iz proljeća u ljeto više nije rezervisan samo za Podgoricu i crnogorsko primorje. Vrućine koje su posljednjih dana zahvatile djelove zapadne Evrope više ne djeluju kao kratkotrajna meteorološka epizoda. Temperature koje se inače povezuju sa vrhuncem ljeta sada se bilježe krajem proljeća, a u više država već su oboreni rekordi za mjesec maj. Istovremeno, stručnjaci upozoravaju da se iza ovakvih pojava ne krije samo neuobičajena vremenska situacija, već obrazac koji postaje sve prepoznatljiviji.
Nekoliko zapadnoevropskih zemalja ove sedmice suočava se sa ekstremnim temperaturama koje su za ovo doba godine vrlo neuobičajene. U osnovi ovog toplotnog talasa nalazi se fenomen poznat kao „toplotna kupola“, pojava pri kojoj se topli vazduh sa sjevera Afrike zadržava ispod snažnog sistema visokog vazdušnog pritiska nad zapadnom Evropom. Meteorolozi taj proces često opisuju kao poklopac na loncu. Jednom kada se formira, sistem zadržava vreli vazduh ispod sebe i sprječava njegovo raspršivanje danima.
Posljedice su već vidljive u meteorološkim statistikama. Ujedinjeno Kraljevstvo oborilo je novi dnevni rekord za maj u dva uzastopna dana. Nakon rekorda zabilježenog u ponedjeljak, temperatura je u utorak u Londonu dostigla 35,1°C, što predstavlja novi maksimum za ovaj mjesec. Rekordi su oboreni i u Velsu, gdje je izmjereno 32,9°C, kao i u irskom okrugu Clare sa maksimalnih 30°C.
Visoke temperature, naravno, imaju i ozbiljne posljedice po ljude. Britanski mediji izvijestili su da je troje tinejdžera izgubilo život u odvojenim slučajevima utapanja.
Britanski meteorološki zavod Met Office upozorava da klimatske promjene značajno povećavaju učestalost ekstremno toplih dana u zemlji. Temperature od oko 30°C nekada su bile rijetkost, a posebno tokom maja. Od početka prošlog vijeka takve vrijednosti zabilježene su svega nekoliko puta. Upozorenje objavljeno još u decembru navodilo je da će 2026. godina vjerovatno biti među četiri najtoplije godine ikada zabilježene u Ujedinjenom Kraljevstvu.
Slična situacija zabilježena je i u Francuskoj. U jugozapadnom dijelu zemlje temperatura je početkom sedmice dostigla 36°C, dok je u oblasti Vandej izmjereno 35,8°C. Tokom vikenda temperature su bile i do 13°C više od sezonskog prosjeka. Francuska meteorološka služba Meteo-France ovu epizodu opisala je kao „izuzetnu“, upozoravajući da bi temperatura mogla dodatno rasti i dostići 38 ili čak 39 stepeni.
Posebnu zabrinutost izazivaju i noćne temperature. Meteorolozi navode da su posljednjih dana bile na „dosad nezabilježenom nivou blagosti“. Iako se često pažnja usmjerava na dnevne maksimume, stručnjaci ističu da upravo tople noći mogu predstavljati ozbiljan zdravstveni problem. Kada temperatura tokom noći ostane visoka, organizam ne dobija priliku da se oporavi od dnevnog toplotnog stresa. Posljedice se ne ogledaju samo u lošijem snu, već mogu uticati na fizičko i mentalno zdravlje, kognitivne sposobnosti i ukupni zdravstveni rizik.
Rekordne temperature istovremeno pogađaju i Španiju, djelove Italije, Švajcarske, Njemačke i Austrije.
Stručnjaci već duže vrijeme upozoravaju da su toplotni talasi među najjasnijim pokazateljima klimatske krize. Gasovi sa efektom staklene bašte zadržavaju toplotu u atmosferi, što povećava temperaturu Zemljine površine i stvara uslove za duže i intenzivnije periode ekstremne vrućine. Međuvladin panel o klimatskim promjenama (IPCC) ranije je upozorio da će svako dodatno zagrijavanje dodatno povećati učestalost i intenzitet ovih pojava.
Nova analiza ClimaMetera, objavljena ove sedmice, povezuje aktuelne vrućine u zapadnoj Evropi sa klimatskim promjenama izazvanim ljudskim djelovanjem. Istraživači navode da se meteorološki obrazac koji stoji iza ovog talasa nekada uglavnom povezivao sa jesenjim mjesecima, dok se sada javlja i krajem proljeća.
Toplotni talasi ujedno spadaju među najsmrtonosnije ekstremne vremenske događaje. U Evropi, kontinentu koji se zagrijava najbrže na planeti, smrtnost povezana sa vrućinama porasla je za oko 30% tokom posljednjih dvadeset godina. Stručnjaci upozoravaju da bi, bez ozbiljnih mjera prilagođavanja širom kontinenta, broj smrtnih slučajeva povezanih sa vrućinama do kraja ovog vijeka mogao biti tri puta veći.
Organizatorima sportskih događaja upućen apel za pojačan oprez
Posljedice su već vidljive i van zdravstvenog sistema. Francuska vlada potvrdila je da je najmanje sedam osoba izgubilo život zbog razloga direktno ili indirektno povezanih sa vrućinama, uključujući slučajeve utapanja i smrtne slučajeve tokom sportskih događaja. Dva smrtna slučaja odnosila su se na sportiste, što je navelo francusku ministarku sporta Marinu Ferrari da pozove organizatore i sportske saveze na dodatni oprez, redovnu hidrataciju i prilagođavanje termina takmičenja gdje god je to moguće.
Na teniskom turniru Roland Garros u Parizu, koji je počeo prošlog vikenda, ekstremne temperature već su ostavile trag. Organizatori imaju posebna pravila koja uključuju pauze ili privremeni prekid mečeva ukoliko vrućina dostigne određeni nivo. Norveški teniser Casper Ruud bio je prvi sportista kod kojeg su primijećeni ozbiljni problemi povezani sa visokim temperaturama. Imao je grčeve, koristio medicinske pauze i pokušavao da se rashladi ledenim peškirima i vodom.
Kasnije je opisao kako se osjećao tokom meča.
„Imao sam osjećaj kao da doživljavam neku vrstu toplotnog udara. Povremeno sam osjećao veliku vrtoglavicu, snažan umor i kretao se gotovo kao zombi“, rekao je Ruud.
Toplotni talasi, dakle, više nisu pojava koja se posmatra samo kroz meteorološke statistike. Sve češće postaju dio svakodnevice, zbog čega razumijevanje rizika i prilagođavanje novim uslovima postaju jednako važni kao i sama prognoza vremena.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: AP
