Evropska unija napravila je još jedan regulatorni iskorak u nastojanju da smanji otpad i prekomjernu proizvodnju u modnoj industriji. Zabranjeno je uništavanje neprodate odjeće, tekstila i obuće, praksa koja je godinama bila gotovo nevidljivi dio poslovnih modela brze mode.
Evropska komisija je 9. februara predstavila nova pravila kojima se kompanijama eksplicitno zabranjuje uništavanje neprodatih tekstilnih proizvoda i obuće. Ova mjera proizilazi iz Uredbe o ekodizajnu za održive proizvode (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR), koja je stupila na snagu u julu 2024. godine. ESPR se smatra jednim od ključnih oslonaca prelaska EU ka cirkularnoj ekonomiji, jer postavlja zahtjeve koji se odnose na trajnost proizvoda, mogućnost ponovne upotrebe, popravke i efikasnije korišćenje resursa. Uredba obuhvata gotovo svu fizičku robu plasiranu na tržište EU, uz izuzetke koji se odnose na hranu, stočnu hranu i ljekove.
Nova pravila imaju dvostruku funkciju. Sa jedne strane, pomažu kompanijama da primijene obaveze koje se odnose na postupanje sa neprodatim tekstilom u okviru ESPR-a. Sa druge, preciziraju okolnosti u kojima će uništavanje ipak biti dozvoljeno, na primjer iz bezbjednosnih razloga ili u slučaju oštećenja proizvoda. Istovremeno se uvodi i standardizovani format izvještavanja, kojim će kompanije morati da objavljuju podatke o količinama neprodate robe široke potrošnje koju odbacuju.
U Komisiji poručuju da mjere nisu zamišljene samo kao zabrana, već i kao signal tržištu. Kompanije se podstiču da preispitaju način planiranja proizvodnje, upravljanja zalihama i tretmana povrata, uz jače oslanjanje na alternative poput preprodaje, dorade, donacija ili ponovne upotrebe. Poruka je jasna: neprodati artikli više ne mogu biti „neprimijetno eliminisani“ bez posljedica.
Razlozi za ovakav pristup nalaze se u podacima. Prema procjenama EU, u Evropi se svake godine uništi između 4 i 9% neprodatih tekstilnih proizvoda, i to prije nego što uopšte budu uopšte nošeni. Takva praksa generiše oko 5,6 miliona tona CO₂ emisija, što je gotovo uporedivo sa neto emisijama Švedske iz 2021. godine.
Globalna slika je još ozbiljnija. Oko 92 miliona tona tekstila godišnje završava na deponijama, što u praktičnom smislu znači da ekvivalent jednog kamiona punog odjeće bude odložen svake sekunde. Ako se postojeći trendovi nastave, procjenjuje se da bi količina otpada iz sektora brze mode mogla dostići 134 miliona tona godišnje do kraja decenije.
„Tekstilni sektor predvodi tranziciju ka održivosti, ali izazovi i dalje postoje. Brojke o otpadu jasno pokazuju potrebu za djelovanjem“, izjavila je Jessika Roswall, komesarka za životnu sredinu, otpornost na vodne izazove i konkurentnu cirkularnu ekonomiju. Prema njenim riječima, nove mjere treba da osnaže sektor da pređe na održivije i cirkularne prakse, uz istovremeno jačanje konkurentnosti i smanjenje zavisnosti.
Za industriju koja je decenijama počivala na brzini, obimu i kratkom životnom vijeku proizvoda, ovo predstavlja značajnu promjenu pravila igre. Za potrošače, ali i države izvan EU koje su snažno povezane sa evropskim tržištem, poruka je da se standardi održivosti sve jasnije pretaču u obavezujuće propise.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
