Evropski parlament usvojio je krajem aprila zakonodavni paket poznat kao „Omnibus VI“, čime je otvoren put za privremeno produženje upotrebe određenih hemikalija u kozmetičkim proizvodima koje su klasifikovane kao kancerogene, mutagene ili toksične po reproduktivno zdravlje. Za usvajanje paketa glasalo je 540 poslanika, protiv je bilo 60, dok je 45 bilo uzdržano.
Riječ je o izmjenama koje je predložila Evropska komisija, a koje se odnose na usklađivanje više evropskih propisa iz oblasti hemikalija, kozmetike i industrijskih proizvoda. Konkretno, novim pravilima predviđeno je da određene supstance iz kategorije CMR ostanu privremeno dozvoljene u kozmetičkim proizvodima još petnaest mjeseci, kako bi proizvođači imali više vremena za prilagođavanje formulacija i prelazak na alternativna rješenja.
Prema važećoj evropskoj regulativi, supstance koje su klasifikovane kao kancerogene, mutagene ili reproduktivno toksične uglavnom su zabranjene za upotrebu u kozmetici. Međutim, evropsko zakonodavstvo omogućava prelazne periode između trenutka kada se neka hemikalija zvanično reklasifikuje i trenutka kada zabrana stupi na snagu u praksi.
Paket Omnibus VI upravo produžava taj prelazni period za određene supstance, što je izazvalo različite reakcije među evropskim institucijama, industrijom i organizacijama civilnog društva.
Raspravu oko paketa Omnibus VI prethodnih mjeseci pratilo je i intenzivno lobiranje evropske kozmetičke industrije. Francuski mediji i organizacije civilnog društva navodili su da su velike kompanije poput Chanela, LVMH-a i L’Oréala snažno zagovarale produženje prelaznih rokova, upozoravajući evropske institucije na moguće ekonomske posljedice naglog povlačenja određenih sastojaka iz upotrebe. Prema pisanju francuskog medija Reporterre, u proces se uključila i francuska vlada, koja je evropskim poslanicima predstavljala argumente u korist dužeg perioda prilagođavanja za kozmetički sektor.
Istovremeno, organizacije koje se bave zaštitom zdravlja i životne sredine upozoravaju da se odlaganjem zabrane produžava i izloženost građana hemikalijama za koje postoje ozbiljne naučne sumnje ili potvrde o štetnosti.
Nevladina organizacija Health and Environment Alliance (HEAL) ocijenila je da je Evropski parlament tokom pregovora ipak uspio da ublaži dio prijedloga koji su, prema njihovom mišljenju, mogli dodatno oslabiti postojeća pravila zaštite zdravlja. Ipak, iz HEAL-a upozoravaju da ključni problemi nisu riješeni.
„Prioritet evropskih donosilaca odluka trebalo bi da bude smanjenje hemijskog zagađenja, u skladu sa naučnim preporukama za prevenciju bolesti“, saopštila je Sandra Jen, rukovoditeljka programa za zdravlje i hemikalije u toj organizaciji.
Iz HEAL-a navode da građani svakodnevno koriste kozmetičke proizvode poput krema, parfema, šminke i preparata za njegu kože, zbog čega evropski regulatorni okvir mora ostati zasnovan na principu predostrožnosti i visokom nivou zaštite zdravlja.
Organizacija je pozvala učesnike narednih pregovora između Evropskog parlamenta, Savjeta EU i Evropske komisije, takozvanih triloga, da tokom finalizacije zakona prioritet daju javnom zdravlju.
„Potrošači moraju imati povjerenje da ih evropsko zakonodavstvo štiti od štetnih hemikalija prisutnih u kozmetici za svakodnevnu upotrebu“, poručili su iz HEAL-a.
Iz HEAL-a upozoravaju da su među ključnim problemima novog paketa upravo produžavanje rokova za uklanjanje supstanci koje izazivaju rak iz kozmetičkih proizvoda, što bi, kako navode, moglo dovesti do toga da građani budu izloženi štetnim hemikalijama duže nego što je neophodno. Organizacija smatra spornim i to što bi određene kancerogene supstance mogle automatski ostati na tržištu dodatnih godinu dana, čak i u slučajevima kada same kompanije ne pokušavaju da opravdaju njihovu dalju upotrebu. HEAL takođe ocjenjuje da predložena pravila otežavaju zamjenu opasnih hemikalija sigurnijim alternativama, jer se previše pažnje posvećuje ekonomskim aspektima prilagođavanja industrije, umjesto podsticanju inovacija i razvoja bezbjednijih sastojaka. Posebnu zabrinutost izrazili su zbog izuzetaka koji se odnose na prirodne kompleksne supstance i eterična ulja, naglašavajući da potencijalno kancerogena supstanca ostaje kancerogena bez obzira na to da li je prirodnog ili sintetičkog porijekla.
Predstojeći trilateralni pregovori trebalo bi da definišu konačan tekst regulative prije njenog formalnog usvajanja. Tek nakon toga biće poznato da li će postojeći rokovi ostati nepromijenjeni ili će tokom pregovora biti dodatno korigovani.
Čitava rasprava ponovo je otvorila šire pitanje odnosa između zaštite javnog zdravlja i zahtjeva industrije za dužim periodima prilagođavanja. Dok proizvođači upozoravaju na tehničke i ekonomske izazove brzog povlačenja određenih sastojaka, organizacije civilnog društva insistiraju da se kod proizvoda koji svakodnevno dolaze u direktan kontakt sa ljudima standardi zaštite ne smiju relativizovati niti odlagati više nego što je neophodno.
Jasmin Murić
Naslovna fotografija: Unsplash
