Evropska komisija upozorila je države članice Evropske unije da sa punjenjem skladišta gasa treba početi ranije nego inače i to postepeno, kako bi se izbjegao nagli rast cijena energenata u okolnostima pojačanih geopolitičkih tenzija na Bliskom istoku. U Briselu smatraju da bi preuranjena trka za gas pred kraj ljeta mogla dodatno uzdrmati tržište, koje je već pod pritiskom zbog sukoba u regionu.
Obaveza da evropska skladišta budu popunjena najmanje 90% prije početka zime uvedena je tokom energetske krize 2022. godine, nakon ruske invazije na Ukrajinu, kada je Unija nastojala da smanji zavisnost od ruskog gasa i ojača sigurnost snabdijevanja. Taj mehanizam ostao je na snazi, ali se sada razmatra fleksibilniji pristup zbog nestabilnih globalnih prilika.
Evropski komesar za energetiku Dan Jorgensen uputio je pismo državama članicama, pozivajući ih da proces punjenja započnu ranije i rasporede ga na duži vremenski period, kako bi se ublažio pritisak na cijene i izbjegla situacija u kojoj bi svi kupovali gas u isto vrijeme pred kraj sezone skladištenja. Prema njegovim riječima, takav scenario bi mogao dovesti do naglog skoka cijena na evropskom tržištu.
Komesar je naveo da, u slučaju otežanih okolnosti i uz saglasnost Evropske komisije, države mogu odstupiti od propisanog cilja popunjenosti za do 20 procentnih poena, što znači da bi minimalni nivo mogao biti niži od planiranih 90%. Istovremeno, članicama je preporučeno da razmotre i mogućnost da već u ranoj fazi sezone punjenja cilj spuste na oko 80%, kako bi tržište dobilo jasniji signal i izbjegla se neizvjesnost koja podstiče rast cijena.
Pritisak na energetsko tržište dodatno je pojačan nakon eskalacije sukoba na Bliskom istoku. Cijene nafte porasle su za više od 50 odsto otkako su Sjedinjene Američke Države i Izrael prije tri sedmice izveli napade na Iran, dok su cijene prirodnog gasa u Evropskoj uniji porasle za više od 30%. Takva kretanja dolaze u trenutku kada evropske zemlje tradicionalno obnavljaju zalihe za zimu, što dodatno komplikuje situaciju, jer se EU istovremeno takmiči sa azijskim tržištem za ograničene količine gasa.
U pismu državama članicama Jorgensen je upozorio da dešavanja u Iranu i širem regionu predstavljaju ozbiljan rizik za globalnu bezbjednost, ali i za stabilnost energetskog tržišta. Napadi na energetsku infrastrukturu i prijetnje pomorskom saobraćaju, kako je naveo, već imaju vidljiv uticaj na globalne tokove nafte i gasa.
Prema njegovim riječima, snabdijevanje Evropske unije za sada ostaje relativno stabilno, jer se najveći dio tečnog prirodnog gasa uvozi iz SAD. Ipak, EU je i dalje neto uvoznik energije, pa je izložena kretanjima na svjetskom tržištu, što znači da visoke i nestabilne cijene mogu uticati i na planove za punjenje skladišta.
Napetosti su dodatno porasle nakon što je Vašington saopštio da je uništio iransku bazu koja je, prema navodima američkih vlasti, predstavljala prijetnju brodskom saobraćaju kroz Hormuški moreuz. Taj prolaz je ključna tačka za globalnu trgovinu energentima, a Iran je, kako se navodi, praktično blokirao jedini ulaz u Persijski zaliv. Posljedice takvog poteza osjetile su se širom svijeta, jer je globalna ponuda nafte smanjena za približno četvrtinu, dok je pomorski transport gasa pao za oko petinu, što dodatno pojačava pritisak na evropsko tržište uoči naredne zime.
J.M.
Naslovna fotografija: Pixabay
