Evropa više ne može priuštiti luksuz zavisnosti od uvozne energije – sve oštrije krize tjeraju je ka sopstvenim resursima i ubrzanoj elektrifikaciji. Prema najnovijem izvještaju analitičke organizacije Ember, Evropska unija bi do 2040. godine mogla smanjiti zavisnost od uvoza fosilnih goriva za čak 50 odsto, pri čemu bi elektrifikacija bila glavni pokretač tog zaokreta.
Ovaj ambiciozni cilj nije bez osnove. Od 2019. do 2024. godine, rast obnovljivih izvora – vjetra i sunca – već je uštedio regionu oko 59 milijardi eura, smanjujući potrebu za uvozom fosilnih energenata i čineći proizvodnju električne energije sve više „domaćom“.
Međutim, glavni izazov tek slijedi: čak 82% fosilnih goriva se i dalje koristi van elektroenergetskog sektora, dominantno u saobraćaju, industriji i grijanju. Upravo tu leži ogroman neiskorišćeni potencijal – jer elektrifikacija tih sektora mogla bi biti najdirektniji put ka dugoročnoj energetskoj nezavisnosti Evrope.
Na tom putu, međutim, nije bilo sve idealno. Tokom energetske krize između 2021. i 2024. godine, EU je, prema izvještaju „Shockproof: how electrification can strengthen EU energy security“, platila dodatnih 930 milijardi eura za uvoz fosilnih goriva.
„Uvožena fosilna goriva ne mogu biti oslonac za siguran i pristupačan energetski sistem – Evropa je tu lekciju naučila na teži način. Domaći izvori, poput vjetra i sunca, sada dobijaju stratešku težinu u svijetu koji je sve nestabilniji“, upozorava Viši energetski analitičar u Emberu, Kris Roslou.
On ističe da se puni potencijal obnovljivih izvora i elektrifikacije još uvijek ne koristi kako bi mogao:
„Usporeno širenje elektrifikacije znači da propuštamo priliku da se zaštitimo od nestabilnosti globalnih tržišta fosilnih goriva. Deblokada elektrifikacije može promijeniti pravila igre.“
Podaci ukazuju na ozbiljan izazov: 58% ukupnih energetskih potreba EU i dalje se zadovoljava putem uvoza fosilnih goriva, što je više nego u Kini (24%) i Indiji (37%). Iako se Evropa uspjela postepeno distancirati od ruskih energenata, ukupan nivo uvoza fosilnih goriva nije se značajno smanjio, a pojavili su se i novi rizici.
Sjedinjene Američke Države danas su glavni dobavljač sirove nafte i tečnog prirodnog gasa (LNG) za EU, a zajedno sa još tri vodeća izvoznika kontrolišu čak 81% evropskog uvoza gasa – što otvara prostor za tržišne manipulacije, upozorava Ember.
U tom kontekstu posebno zabrinjava i izjava iz Katara, koji je peti najveći snabdjevač gasa za EU – da će smanjiti isporuke LNG-a ukoliko se ne ublaže ekološki i radni propisi. Istovremeno, Sjedinjene Države sve češće koriste energente kao sredstvo u trgovinskim pregovorima.
Evropa, kako se navodi u izvještaju, mora značajno ubrzati tempo elektrifikacije. Trenutno je samo 22% ukupne energije u EU elektrifikovano, što je manje u odnosu na Kinu (28%), dok zemlje poput Norveške (47%) i Švedske (33%) pokazuju koliko se brzo i efikasno može napredovati na ovom polju.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
