Nova međunarodna koalicija za tržišta ugljenika zvanično je pokrenuta u Firenci, uz ambiciju da ojača saradnju država koje koriste sisteme određivanja cijene ugljenika kao alat za smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte.
Platforma, nazvana Otvorena koalicija za usklađena tržišta ugljenika, zamišljena je kao prostor za saradnju država koje već imaju razvijene sisteme trgovine emisijama (ETS) ili poreze na ugljenik, ali i onih koje tek razvijaju takve mehanizme. Njena osnovna namjera je da domaća tržišta ugljenika učini efikasnijim, transparentnijim i kredibilnijim, uz podršku ciljevima Pariskog sporazuma.
Ceremonija potpisivanja i konstitutivni sastanak održani su u Italiji, a među zvaničnicima koji su prisustvovali bili su generalni direktor Evropske komisije za klimatsku akciju Kurt Vandenberghe, zamjenik kineskog ministra ekologije i životne sredine Li Gao i brazilska sekretarka za tržišta ugljenika Kristina Reis. Time su Evropska unija, Kina i Brazil praktično postali nosioci inicijative koja bi u narednim godinama mogla imati značajnu ulogu u oblikovanju globalnih pravila za trgovinu emisijama.
Koalicija će se baviti tehničkim i regulatornim pitanjima koja su ključna za funkcionisanje tržišta ugljenika. Poseban fokus biće stavljen na sisteme monitoringa, izvještavanja i verifikacije emisija, metodologije obračuna ugljenika, kao i na pitanje upotrebe visokokvalitetnih kompenzacionih kredita, odnosno offset mehanizama. Cilj je da se obezbijedi što veći stepen ekološkog integriteta i smanji prostor za manipulacije ili dvostruko računanje emisija.
Usvajanjem Pravila rada Koalicije otvorena su vrata svim državama koje imaju nacionalne sisteme obaveznog određivanja cijene ugljenika, poput sistema trgovine emisijama ili poreza na ugljenik. Regionalne ili lokalne vlasti koje upravljaju sličnim šemama moći će da učestvuju u ulozi posmatrača.
Njemačka i Novi Zeland prve su države koje su se pridružile kao članice, dok se očekuje da će im se uskoro priključiti i druge zemlje. Brazil će tokom prve dvije godine predsjedavati Koalicijom, dok će Kina i Evropska komisija imati ulogu kopredsjedavajućih. Među narednim koracima planirano je formiranje Sekretarijata Koalicije i priprema plana rada, koji bi trebalo da bude usvojen na Konferenciji o tržištima ugljenika zakazanoj za 15. septembar 2026. godine u kineskom Vuhanu.
Prema podacima koje su saopštili inicijatori, danas širom svijeta postoji oko 80 različitih sistema određivanja cijene ugljenika u više od 50 država. Upravo zbog toga, smatraju, postoji jasna potreba za jačanjem saradnje, razmjenom iskustava i usklađivanjem standarda. Za Evropsku uniju ovo je i prilika da dodatno promoviše određivanje cijene ugljenika kao najisplativiji mehanizam za smanjenje emisija, oslanjajući se na više od dvije decenije iskustva sa EU Sistemom trgovine emisijama (EU ETS).
Govoreći o značaju inicijative, Kurt Vandenberghe je ocijenio da pokretanje Koalicije predstavlja važan trenutak za međunarodnu klimatsku saradnju.
„Zajedno sa Brazilom, Kinom, Njemačkom, Novim Zelandom, i uz druge države koje će nam se uskoro pridružiti, formiramo Otvorenu koaliciju za usklađena tržišta ugljenika i započinjemo njen rad. Zajedno ćemo sisteme trgovine emisijama učiniti efikasnijim, otpornijim i transparentnijim“, poručio je Vandenberghe.
On je podsjetio da je evropski sistem trgovine emisijama pomogao EU da u obuhvaćenim sektorima smanji emisije za 50%, uz istovremeno generisanje oko 260 milijardi eura prihoda koji su usmjereni ka dekarbonizaciji i inovacijama.
Osim tehničke dimenzije, formiranje Koalicije nosi i širu političku poruku. Njeni osnivači žele da pokažu da, uprkos rastućim geopolitičkim podjelama i različitim ekonomskim interesima, i dalje postoji prostor za međunarodnu saradnju u oblasti klimatske politike.
Tržišta ugljenika pritom se sve otvorenije pozicioniraju kao jedan od centralnih stubova globalne tranzicije ka klimatskoj neutralnosti, ali i kao instrument koji države vide ne samo kroz prizmu zaštite životne sredine, već i kroz ekonomsku konkurentnost, industrijsku modernizaciju i energetsku transformaciju.
Evropska komisija već je definisala prioritete koje želi da promoviše kroz budući rad Koalicije. Među njima su unapređenje efikasnosti domaćih sistema određivanja cijene ugljenika, podizanje kvaliteta ugljeničnih kredita kroz standarde povezane sa članom 6.4 Pariskog sporazuma, kao i razmatranje mogućnosti usklađivanja metoda obračuna ugljenika između različitih sistema.
Za Crnu Goru, koja od 1. januara 2026. godine ulazi u novu fazu primjene evropskog CBAM mehanizma, razvoj ovakvih međunarodnih inicijativa mogao bi imati poseban značaj. Budući da se domaći elektroenergetski sektor i dalje u velikoj mjeri oslanja na Termoelektranu Pljevlja, pitanje određivanja cijene ugljenika i usklađivanja sa evropskim klimatskim pravilima postaje sve važnije i za ekonomsku održivost izvoza električne energije.
U praksi, to znači da će Crna Gora, prije ili kasnije, morati ozbiljnije da razmatra razvoj sopstvenog sistema određivanja cijene ugljenika ili neku vrstu usklađivanja sa evropskim pravilima trgovine emisijama. Upravo zbog toga bi međunarodne platforme poput nove Koalicije mogle postati prostor u kojem će se definisati standardi i pravila koja će direktno uticati i na zemlje regiona koje nastoje da svoje energetske i industrijske politike približe Evropskoj uniji.
J.M.
Naslovna fotografija: Magnific
