Svima je već jasno da vještačka inteligencija ubrzano mijenja svijet, a njen uticaj na životnu sredinu već je dosegao ozbiljno zabrinjavajuće razmjere. Prema procjenama holandskog istraživača Aleksa de Vries-Gaoa, AI je tokom 2025. proizvela količinu ugljen-dioksida uporedivu sa godišnjim emisijama cijelog Njujorka, a potrošnja vode potrebna za njeno napajanje premašila je kompletnu svjetsku tražnju za flaširanom vodom.
Ovo su prvi pokušaji da se kvantifikuje konkretan ekološki otisak isključivo vještačke inteligencije, odvojeno od šireg domena data centara. Autor analize je Aleks de Vries-Gao, osnivač platforme Digiconomist, specijalizovane za istraživanje neželjenih posljedica digitalnih tehnologija. Njegova studija, objavljena u naučnom časopisu Patterns, posebno se fokusira na globalni rast upotrebe naprednih chatbotova, kao što su ChatGPT i Gemini, tokom 2025. godine.
Prema njegovim procjenama, sistemi vještačke inteligencije u ovoj godini mogli bi imati karbonski otisak od čak 80 miliona tona CO₂, dok bi potrošnja vode dostigla 765 milijardi litara, što je za trećinu više od dosadašnjih procjena ukupne potrošnje vode svih data centara zajedno.
De Vries-Gao ističe da su ove brojke bazirane na javno dostupnim izvještajima tehnoloških kompanija, ali i upozorava da su podaci često fragmentarni i nedovoljni za cjelovitu procjenu stvarnog uticaja.
„Ekološki trošak ove tehnologije ogroman je u apsolutnim brojkama“, kazao je za The Guardian. „Trenutno te troškove ne snose tehnološke kompanije već cijelo društvo. Pitanje je: da li je to pravedno? Ako kompanije ubiru ogromne profite, zar ne bi trebalo da snose i dio odgovornosti?“
Prema rezultatima istraživanja, emisije izazvane upotrebom AI sistema sada su ekvivalentne više od 8% emisija iz globalne avijacije. Ipak, upozorava se da bi stvarne brojke mogle biti i veće, imajući u vidu manjak transparentnosti u izvještavanju kompanija.
Međunarodna agencija za energiju (IEA) ranije ove godine objavila je da data centri fokusirani na AI troše električnu energiju u količinama uporedivim sa energetski intenzivnim aluminijumskim topionicama, te da će se potrošnja struje ovih centara više nego udvostručiti do 2030. godine.
„Ovo je još jedan dokaz da javnost snosi ekološke posljedice djelovanja najbogatijih kompanija na svijetu“, izjavio je za The Guardian Donald Kempbel, direktor za zagovaranje u britanskoj organizaciji Foxglove, koja se zalaže za veću pravednost u tehnološkoj industriji.
„I što je najgore, ovo je vjerovatno samo vrh ledenog brijega. Generativna AI upravo pokreće pravu graditeljsku groznicu data centara.“
On upozorava da jedan veliki „hyperscale“ data centar može proizvesti emisije CO₂ uporedive s nekoliko međunarodnih aerodroma, a samo u Velikoj Britaniji trenutno je u proceduri planiranja između 100 i 200 takvih objekata.
Prema IEA, najveći AI centri koji se danas grade pojedinačno troše onoliko struje koliko i 2 miliona domaćinstava, pri čemu Sjedinjene Američke Države prednjače sa 45% globalne potrošnje, a slijede ih Kina sa 25% i Evropa sa 15%.
Najveći data centar u izgradnji u Velikoj Britaniji, smješten na mjestu nekadašnje termoelektrane u Blythu (Northumberland), kada dostigne pun kapacitet, trebalo bi da godišnje emituje preko 180.000 tona CO₂, što je ekvivalentno emisijama više od 24.000 domaćinstava.
Situacija u Indiji takođe izaziva zabrinutost. Tamo je planirano ulaganje 30 milijardi dolara u razvoj data centara, ali se sve češće postavlja pitanje energetske stabilnosti, obzirom na nepouzdanost nacionalne mreže. To bi moglo dovesti do masovne izgradnje rezervnih dizel generatora, za koje je konsultantska kuća KPMG upozorila da predstavljaju „ogroman karbonski rizik“.
Problem je dodatno pojačan nedostatkom preciznih informacija o stvarnom uticaju vještačke inteligencije. De Vries-Gao navodi da su korporativna izvještavanja često površna, te da je i Google, kada je nedavno objavio podatke o svom AI modelu Gemini, izostavio ključnu informaciju – količinu vode potrebnu za proizvodnju električne energije kojom se napajaju ti sistemi.
Google je naveo da je tokom 2024. godine uspio da smanji emisije iz svojih data centara za 12%, zahvaljujući novim izvorima čiste energije. Međutim, kompanija je priznala da je „dostizanje klimatskih ciljeva sada postalo složenije i zahtjevnije nego ikada, od lokalnog do globalnog nivoa“, te da je „ključni izazov nedovoljno brza implementacija tehnologija bez ugljen-dioksida u velikim razmjerama“.
Ova priča o AI tehnologiji jasno ukazuje na to da digitalna transformacija nije oslobođena fizičkih posljedica. Štaviše, njene nevidljive komponente troše resurse i emituju gasove na razmjerama koje dostižu najveće gradove i industrije. A pitanje odgovornosti, ko snosi cijenu, postaje sve glasnije.
J.M.
Izvor: The Guardian
Naslovna fotografija: Free-pik
