Crna Gora intenzivira aktivnosti na suzbijanju kriminala nad divljim vrstama, koji sve češće poprima obilježja organizovanog kriminala i predstavlja ozbiljnu prijetnju biodiverzitetu. Kroz LIFE projekat „Wildlife Crime Academy – jačanje institucionalnih kapaciteta za borbu protiv kriminala nad divljim životinjama“, po prvi put se uspostavlja sistemski pristup jačanju kapaciteta institucija za otkrivanje, dokazivanje i procesuiranje ovih krivičnih djela, uz snažniju međunarodnu saradnju i bolju koordinaciju na terenu. O tome je bilo riječi na konferenciji za medije koju je organizovao Centar za zaštitu i proučavanje ptica (CZIP), a sa koje je upućena poruka da borba protiv ekološkog kriminala zahtijeva dugoročan i koordinisan odgovor države i društva.
Ministar ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Damjan Ćulafić poručio je da Crna Gora prepoznaje ekološki kriminal kao ozbiljan problem i da je posvećena njegovom suzbijanju kroz unapređenje zakonodavstva, jačanje institucionalnih kapaciteta, formiranje specijalizovanih timova, međunarodnu saradnju i aktivnije uključivanje građana u zaštitu prirodnih resursa. Podsjetio je da je u septembru 2025. godine formiran Operativni tim za borbu protiv ekološkog kriminala, kao i da je pokrenuta inicijativa potpredsjednika Vlade Alekse Bečića za formiranje specijalizovanog tima u okviru Sektora za borbu protiv kriminala, koji bi se isključivo bavio ovom vrstom krivičnih djela.
Ćulafić je posebno naglasio značaj platforme „Čuvaj da te čuva“, razvijene u saradnji sa Delegacijom Evropske unije u Crnoj Gori, koja građanima omogućava da putem sajta cuvaj.me prijave slučajeve ekološkog kriminala. Ministarstvo je, kako je naveo, prepoznalo i ozbiljnost problema ilegalnog ubijanja, hvatanja i trgovine pticama, uključujući korišćenje zabranjenih sredstava i organizovani lov bez dozvola. U tom kontekstu izrađen je Nacionalni akcioni plan za period 2025–2030, čiji je cilj smanjenje ilegalnih aktivnosti, stabilizacija populacija ugroženih vrsta i unapređenje zaštite ključnih staništa i migratornih koridora, uz dugoročni cilj da se ilegalno ubijanje i trgovina pticama smanje za najmanje 50% do 2030. godine.
Govoreći o projektu u okviru kojeg je organizovana konferencija, ministar je istakao da je riječ o jednom od prvih LIFE projekata koji se sprovode u Crnoj Gori, podsjećajući da je država tek nedavno postala potpisnica ovog programa, nakon više od tri decenije. Time je, kako je naveo, otvoren pristup značajnim finansijskim sredstvima namijenjenim unapređenju zaštite prirode.
Jovan Andevski iz Fondacije za očuvanje lešinara ocijenio je koncept WildLIFE Crime Academy kao revolucionaran pristup jačanju kapaciteta za borbu protiv kriminala nad divljim životinjama. Prema njegovim riječima, Crna Gora je u posljednjem periodu ostvarila vidljiv napredak, posebno kroz uspostavljanje nacionalnog akcionog plana za borbu protiv ilegalnog ubijanja ptica, ali i kroz obuke koje su već prošli predstavnici nadležnih institucija. Do sada je, kako je naveo, dvanaest profesionalaca iz Crne Gore učestvovalo na specijalizovanim treninzima za istragu kriminala nad divljim vrstama u Španiji, što predstavlja važan korak u približavanju evropskim standardima u ovoj oblasti. Andevski je naglasio da je kriminal nad divljim životinjama pitanje od šireg društvenog značaja, jer je očuvanje prirode neposredno povezano sa zdravljem ljudi.
Izvršna direktorica Centra za zaštitu i proučavanje ptica Jovana Janjušević ukazala je da ljudske aktivnosti poput uništavanja staništa, prekomjernog lova, nekontrolisanog sakupljanja iz prirode i ilegalne trgovine i dalje predstavljaju ozbiljnu prijetnju divljim vrstama. Krivolov, uključujući hvatanje ili ubijanje životinja, često ostaje neevidentiran, što otežava njegovo procesuiranje. Kako je istakla, Crna Gora se sa ovim problemom suočava već duže vrijeme, ali se kroz projekat Wildlife Crime Academy, koji je podržan LIFE grant šemom Evropske komisije, po prvi put uvodi sistemski pristup borbi protiv ovih krivičnih djela.
Prema njenim riječima, borba protiv kriminala nad divljim vrstama ne može biti odgovornost jedne institucije, već zahtijeva koordinaciju policije, tužilaštva, inspekcija i upravljača zaštićenih područja. Program je usmjeren upravo na jačanje te saradnje, kako bi institucije bile osposobljene da prepoznaju, dokumentuju i procesuiraju ovakve slučajeve kao krivična djela, uz pravilno prikupljanje dokaza i efikasno vođenje postupka od terena do sudnice.
Obuke koje se sprovode u okviru projekta uključuju praktičan rad, simulacije stvarnih slučajeva i primjenu forenzičkih metoda, sa posebnim fokusom na pravilno prikupljanje dokaza i koordinaciju između nadležnih službi. Do sada je deset predstavnika ključnih institucija učestvovalo u dva modula obuke u Španiji, dok je planirano da eksperti iz te zemlje u narednom periodu organizuju još tri treninga u Crnoj Gori, za ukupno 25 učesnika. Program obuhvata tužilaštva, rendžerske službe Nacionalnih parkova, Upravu policije uključujući graničnu policiju, CETI, Specijalnu veterinarsku laboratoriju, ekološku inspekciju, kao i inspekcije nadležne za šumarstvo, lovstvo i zaštitu bilja.
Kako je saopšteno na događaju, program je dio šire evropske inicijative koja se sprovodi u devet zemalja i omogućava Crnoj Gori da usvoji standarde Evropske unije u borbi protiv ekološkog kriminala, što je važno i u kontekstu zaštite prirode i procesa evropskih integracija. Janjušević je naglasila da bez dosljedne primjene zakona nema ni efikasne zaštite prirode, te da upravo znanje, koordinacija i politička volja mogu donijeti stvarne rezultate.
U okviru događaja potpisan je i Manifesto za borbu protiv kriminala nad divljim životinjama, kao važan korak u jačanju zajedničkog odgovora institucija i partnera uključenih u ovu inicijativu, uz podršku Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera.
Događaj je organizovan u okviru projekta „WildLIFE Crime Academy – Strengthening Institutional Capacities to Combat Wildlife Crime“, koji u Crnoj Gori sprovodi Centar za zaštitu i proučavanje ptica u saradnji sa Fondacijom za očuvanje lešinara, uz podršku Vlade Andaluzije. Projekat kofinansiraju Evropska unija kroz LIFE program i Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
J.M.
Naslovna fotografija: Unsplash
