Dok se Francuska bori sa rekordnim vrućinama, u pojedinim prodavnicama počeo je da nestaje proizvod koji se do prije nekoliko dana teško mogao povezati sa zaštitom od toplotnog talasa. Riječ je o fino mljevenoj kredi, poznatoj kao Blanc de Meudon, odnosno Meudonska kreda.
Ovaj jednostavan i jeftin materijal najčešće se koristi za izradu boja ili kao sredstvo za čišćenje. Ipak, visoke temperature navele su građane da ga upotrijebe na drugačiji način – kao kućni premaz za prozore, kojim se pokušava smanjiti zagrijavanje unutrašnjih prostorija. Kreda se pomiješa sa vodom, a zatim nanese na staklo. Na prozoru ostaje mliječno-bijeli sloj koji propušta dio svjetlosti, ali odbija dio sunčeve energije i toplote. Takav prizor posljednjih dana mogao se vidjeti na privatnim kućama, stanovima, ali i na pojedinim školama u Francuskoj.
Iako na prvi pogled djeluje kao improvizacija iz nužde, ovaj jednostavni postupak ima i naučno objašnjenje. Sve više istraživanja pokazuje da bijele i reflektujuće površine mogu pomoći u snižavanju temperature u zgradama, naročito kada se vrućine zadrže više dana i kada se beton, asfalt i fasade dodatno zagriju.
Bijela površina odbija sunce, tamna ga upija
Princip je poznat odavno. Bijele površine reflektuju sunčevu svjetlost i toplotu, dok ih tamne površine apsorbuju. Zbog toga bijela boja na zidovima i krovovima može da doprinese hlađenju objekata, a u širem obimu i smanjenju pregrijavanja gradova.
Komercijalno dostupna bijela boja, kada se nanese na neku površinu, može da smanji temperaturu sa druge strane za najmanje 1,7°C u odnosu na spoljašnju temperaturu u podnevnim satima. Kod posebno razvijenih boja, efekat može biti još izraženiji. Takve boje, među kojima su i tzv. ultra-bijele boje, ne djeluju samo tako što odbijaju sunčeve zrake. One mogu i da oslobađaju toplotu kroz proces poznat kao radijaciono hlađenje. Na taj način se dio toplote vraća u okolinu, umjesto da ostane zarobljen u zidovima i prostorijama.
Istraživači sa Univerziteta Purdue u američkoj saveznoj državi Indijana pokazali su da jedna vrsta ultra-bijele boje može da reflektuje do 98,1% sunčeve svjetlosti. Poređenja radi, obična bijela boja reflektuje oko 85%. Druga studija je pokazala da kombinovanje ultra-bijelog premaza sa slojem ultra-crne boje ispod njega može sniziti dnevne temperature i do 7,6°C.
Razlog zbog kojeg bi i obična kreda mogla biti korisna krije se u njenom glavnom sastojku kalcijum-karbonatu, odnosno CaCO₃. Taj materijal je veoma reflektujući i otporan na sunčevo zračenje.
„Kreda je uglavnom CaCO₃“, kazao je za BBC Xiangyu Li, istraživač iz Centra za istraživanje tehnologija hlađenja pri Univerzitetu Purdue. Kako je objasnio, kalcijum-karbonat apsorbuje veoma malo sunčeve svjetlosti, uključujući vidljivi dio spektra, zbog čega izgleda bijelo. Gotovo da ne apsorbuje ni ultraljubičasto zračenje, a veoma malo apsorbuje i blisko infracrveno zračenje, što ga čini dobrim materijalom za odbijanje sunčeve energije.
Upravo zbog tih osobina, čestice kalcijum-karbonata koriste se i u razvoju novih rashladnih premaza.
„Ovakve čestice se široko koriste u bojama za radijaciono hlađenje, pa i u našoj super-rashladnoj boji“, kazao je za BBC Jiashuo Wang, student Univerziteta Novi Južni Vels u Sidneju, koji je dio tima koji radi na razvoju rashladnih boja.
Kalcijum-karbonat nije zanimljiv samo za premaze na zgradama. Kreda je korišćena i kao premaz za tkanine koje pomažu da osoba koja ih nosi ostane rashlađena. Čestice ovog materijala dobro odbijaju ultraljubičasto i blisko infracrveno zračenje, odnosno dio sunčeve energije koji prenosi toplotu. Kreda se, pritom, smatra relativno bezbjednim materijalom kada je riječ o uticaju na zdravlje i životnu sredinu. Ipak, stručnjaci upozoravaju da može postojati određeni rizik po respiratorno zdravlje ukoliko se koristi u zatvorenom prostoru i ako se udišu sitne čestice.
Nestašice u prodavnicama i bijeli prozori širom Francuske
Prema navodima francuskih medija koje prenosi BBC, potražnja za Meudonskom kredom porasla je toliko da su se u pojedinim djelovima zemlje pojavile nestašice. Građani je traže u trenutku kada se Francuska suočava sa temperaturama koje prelaze 40°C. Blanc de Meudon se tradicionalno koristi za krečenje izloga tokom renoviranja ili za zasjenjivanje staklenika i plastenika. Međutim, nakon što se trik sa bijeljenjem prozora proširio društvenim mrežama, interesovanje za ovaj proizvod naglo je poraslo.
BBC, pozivajući se na list Ouest-France, prenosi izjavu kupca po imenu Filip, koji je rekao da je za ovu ideju znao i ranije, još tokom prethodnog toplotnog talasa, ali da tada nije kupio kredu. Kada je odlučio da je potraži, proizvod je već bio rasprodat.
Kredni premaz su upotrijebile i neke škole u Francuskoj, pokušavajući da ublaže zagrijavanje učionica. Ipak, jedan zvaničnik upozorio je da to nije čudesno rješenje i da je za dugoročnu zaštitu od vrućine mnogo važnije imati dobro izolovane krovove.
Bijeli premaz počeli su da koriste i stanari u svojim domovima. Ovaj pristup privlači pažnju i zato što je jeftin. Kreda, kao i bijela boja uopšte, dostupni su po niskoj cijeni. Za razliku od klima-uređaja, koji troše električnu energiju i dodatno zagrijavaju spoljašnji prostor izbacivanjem toplote, premaz energiju zahtijeva uglavnom tokom proizvodnje.
To ne znači da bijela boja može zamijeniti sve druge mjere zaštite od ekstremnih vrućina. Ali može biti jedan od jednostavnih načina da se smanji pritisak na domaćinstva, škole i zgrade koje nemaju dobru izolaciju ili klimatizaciju.
Hladni krovovi kao staro pravilo i nova mjera
U Francuskoj sve više pažnje privlače i bijeli, odnosno reflektujući krovovi, poznati pod nazivom „cool roofing“. Riječ je o jednostavnom rješenju koje se oslanja na isti princip, odbijanje sunčevog zračenja prije nego što se toplota zadrži u objektu. Ta ideja nije nova. U mnogim južnim djelovima Evrope, naročito u Grčkoj, kuće se tradicionalno kreče u bijelo upravo da bi se smanjilo zagrijavanje tokom ljeta. Danas se takva praksa ponovo razmatra kao dio održivih i tehnološki jednostavnih mjera za borbu protiv ekstremnih temperatura u gradovima.
Jedna studija pokazala je da bi hladni krovovi, odnosno krovovi premazani bijelom ili reflektujućom bojom, tokom toplotnog talasa mogli sniziti prosječnu temperaturu u Londonu za oko 0,8°C. Prema procjeni autora, takvo smanjenje moglo bi spriječiti oko 249 smrtnih slučajeva povezanih s vrućinom.
Ove mjere posebno su važne u gradovima, gdje se toplota duže zadržava zbog velikih asfaltnih i betonskih površina, gustine izgradnje i manjka zelenila. Upravo zato jednostavni premazi, bijeli krovovi i slična rješenja sve češće ulaze u rasprave o prilagođavanju urbanih sredina sve jačim toplotnim talasima.
I jogurt može da rashladi prostoriju
Za one koji traže još neobičnije kućno rješenje, naučnici su testirali i jogurt. Eksperiment istraživača iz Ujedinjenog Kraljevstva pokazao je da je unutrašnja temperatura kuće čiji su prozori bili premazani jogurtom u prosjeku bila 0,6°C. Kada je bilo sunčano i veoma toplo, tanak sloj jogurta na staklu mogao je da učini prostorije hladnijim i do 3,5°C.
Iako ovakvo rješenje u početku može djelovati neprijatno zbog mirisa, istraživači su naveli da miris brzo nestaje kako se premaz suši.
Primjeri iz Francuske pokazuju da se, pod pritiskom ekstremnih vrućina, građani sve češće okreću jednostavnim i dostupnim rješenjima. Kreda na prozorima neće riješiti problem toplotnih talasa, niti može zamijeniti dobru izolaciju, ozelenjavanje gradova i promišljeno planiranje prostora. Ali može pokazati koliko i mala promjena na površini stakla, zida ili krova ponekad znači razliku između prostora koji se pregrijava i prostora u kojem se vrućina ipak lakše podnosi.
J.M.
Izvor: BBC
Naslovna fotografija: Unsplash
