U belgijskom selu Helhteren, godinama zapušten parohijski dom De Pastorie postaje novo mjesto okupljanja i nade, zahvaljujući projektu koji objedinjuje regenerativnu arhitekturu, kružno korišćenje materijala i društvenu koheziju.
U pitanju je inicijativa Building Beyond Pastorie, dio edukativnog programa Building Beyond Borders Univerziteta u Haseltu, u kojoj su studenti iz različitih dijelova svijeta dobili zadatak da reaktiviraju zaraslu baštu stare zgrade i simbolično započnu transformaciju cijelog kompleksa u budući kulturni centar.
Dva fizička simbola ovog poduhvata – drveni paviljon među drvećem i zemljana peć pored ulice – predstavljaju mnogo više od arhitektonskih objekata. Oni su rezultat zajedničkog rada, dijeljenja znanja, i pažljivog odnosa prema prostoru i resursima.
„Gradnja nije bila samo proces izgradnje, već proces zajedništva, razmjene i učenja“, rekla je Olga Srejić, postdiplomka Univerziteta u Haseltu, u izjavi za Gradnja.rs.
Zajednička gradnja, lokalni resursi
Studenti su radili rame uz rame sa opštinom, tehničkom školom, lokalnim zanatlijama i mještanima, bez obzira na prethodno iskustvo. Šindra za krov paviljona, napravljena od svježe oborenih stabala kestena iz obližnje šume, cijepana je ručnim alatima, kako bi se sačuvala prirodna vlakna – svojstvo koje ovom drvetu omogućava prirodnu vodootpornost.
Drveni elementi za konstrukciju uglavnom su nastali od odbačenih dijelova drveta, koje je donirala lokalna građevinska kompanija, i „neidealnih“ hrastovih greda – pukotine, tragovi buđi i nepravilni oblici postali su izazov za kreativnu obradu, a ne razlog za odbacivanje.
„Pažljivim pozicioniranjem i obradom postignut je i estetski i funkcionalno vrijedan rezultat – dokaz da ono što bi inače bilo otpad, može postati arhitektonska vrijednost“, istakla je Srejić.
Urban mining – arhitektura sa savješću
Posebnu pažnju u ovom projektu dobila je priča o porijeklu materijala. Tokom priprema za rekonstrukciju glavne ulice u Helhterenu, srušeni su brojni stari objekti, ali su studentima omogućeni pristup materijalima iz tih kuća. Tako su temelji paviljona i peći nastali od recikliranih betonskih blokova, pijeska i šljunka, prikupljenih iz obližnjih bašti – što se savršeno uklapa u koncept tzv. urbanog rudarenja (urban mining).
U cjelosti, konstrukcija je postavljena bez izlivanja betona – koriste se vijčani šipovi i demontažni elementi, čime se minimalizuje narušavanje tla i zadržava mogućnost buduće prenamjene.
Peć je sagrađena od ćerpiča – nepečenih zemljanih blokova osušenih na suncu, obloženih slojevima blatnog, a potom i krečnog maltera. Klupa unutar paviljona je zidana od kompresovanih zemljanih blokova (CEB), što dodatno naglašava vezu arhitekture sa zemljom – doslovno i metaforički.
Arhitektura kao događaj i proces
U proljeće su tokom dvosedmičnog festivala u bašti De Pastorie, mještani i gosti iz Belgije i inostranstva uživali u predavanjima, radionicama, filmskim večerima i zajedničkim večerama. Festival nije bio samo kulturni program, već produžetak same gradnje – oživljavanje prostora kroz život i prisustvo.
„Prostor se nije oblikovao samo materijalima, već i zajedničkim prisustvom – otkrivao se, osvajao i postepeno oživljavao“, zaključila je Olga Srejić.
Ekološka etika i regenerativni pristup
Ovakvi primjeri regenerativne arhitekture jasno ukazuju na potrebu da gradimo sa pažnjom – ne samo prema estetici, već i prema ljudima, zemlji i resursima. Ona ne traži samo „manje štete“, već aktivno poboljšanje prostora, ekosistema i odnosa među ljudima.
Regenerativna arhitektura, kako sve češće ističu savremeni urbanisti i ekolozi, nadilazi pasivnu održivost. Ona vraća tlu ono što mu je oduzeto, vraća zajednicama ono što im nedostaje, i pruža prostorima mogućnost da dišu, rastu i evoluiraju.
Izvor: Gradnja.rs
