Požar na planinama Terbun i Gojan, u okolini grada Puke na sjeveru Albanije, još nije bio ugašen kada je lokalna vlast najavila javne konsultacije o ustupanju dijela pogođenog šumskog područja za izgradnju vjetroelektrane.
Više desetina požara zahvatilo je ovog ljeta djelove Albanije, uključujući opštine Puke i Fushe-Arrez. Vatra se približila naseljima, jedna porodica je evakuisana, a prema pojedinim procjenama, do 19. avgusta bilo je zahvaćeno više od 120 hektara, među kojima i vrijedne sastojine crnog bora.
Samo dan kasnije, 20. avgusta, Opština Puke objavila je poziv za javne konsultacije o postavljanju vjetroturbina upravo u tom šumskom masivu. Sastanci sa stanovnicima zakazani su za 9. i 10. septembar u mjestima Puke–Koder Hani, Qerret, Shkoze i Gojan.
Izbor trenutka izazvao je ogorčenje dijela lokalnog stanovništva, koje je prethodno tvrdilo da su institucije prekasno i nedovoljno snažno reagovale na šumski požar. U javnosti su se ubrzo pojavile i sumnje da bi vatra mogla biti povezana sa planovima za izgradnju energetskog postrojenja.
Međutim, projekat nije pokrenut nakon požara. Jedna javna rasprava održana je još krajem aprila, a nova konsultacija bila je najavljena za sredinu maja, navodi Citizens.al. Za planiranu investiciju trebalo bi ustupiti 28,6 hektara javnog šumskog zemljišta u oblastima Terbun, Livadh-Hamez, Kuzhnen, Gojan-Shkoze i Gomsiqe.
Projekat postojao najmanje tri godine prije požara
Na projektu vjetroparka Terbun ranije je radila kompanija Wind Stream. Prema podacima albanskog energetskog regulatora ERE, postrojenje bi imalo instalisanu snagu od 158,4 megavata, a kompanija je 2023. godine dobila preliminarno mišljenje za priključenje na prenosnu mrežu.
Wind Stream je bio u većinskom vlasništvu austrijske kompanije Supernova Green Energy, dok je manjinski udio pripadao albanskoj grupi BALFIN. Preko istog preduzeća razvijan je i projekat vjetroparka Sheldije, snage 50,4 megavata, takođe u okrugu Skadar.
Kompanija Wind Stream, međutim, ugašena je prije dvije godine, prema podacima iz albanskog poslovnog registra koje prenose lokalni mediji. Zbog toga ostaje nejasno ko danas formalno stoji iza projekta u Terbunu, jer Opština Puke u pozivu za konsultacije nije navela ime aktuelnog investitora ili pravnog sljedbenika ugašene firme.
Sumnje postoje, ali dokaza o podmetanju nema
Aktivista Arben Kolja optužio je vlasti da se požarima prikrivaju finansijski i interesi velikih investitora, tvrdeći da se planinska područja pale kako bi se otvorio prostor za vjetroelektrane, solarne parkove i građevinske projekte. Optužbe su iznesene tokom protesta koji se u Albaniji održavaju zbog planiranog luksuznog odmarališta u zaštićenom priobalnom području, poznatih kao Flamingo revolucija.
Za sada, ipak, nema javno dostupnog nalaza policije, tužilaštva ili protivpožarne istrage koji bi požar kod Puke povezao sa projektom vjetroparka. Hronologija pokazuje da je projekat postojao godinama prije požara, ali to ne otklanja pitanja o tome da li se planirane turbine, pristupni putevi i druga infrastruktura preklapaju sa površinama koje su upravo izgorjele.
To pitanje ima i pravnu težinu. Albanski Zakon o šumama zabranjuje promjenu namjene opožarenih šumskih površina. Bez katastarskih podataka, precizne karte požara i kompletnog tehničkog projekta još se ne može utvrditi da li bi ta zabrana neposredno pogodila planiranu investiciju.
U Albaniji trenutno nema operativnih vjetroelektrana. Ipak, Terbun nije jedini projekat vjwtroenergije u razvoju: kao prvi veliki komercijalni vjetropark u zemlji predstavlja se i projekat Spille/Kryevidh, snage oko 75 megavata, čija je gradnja najavljena za 2026. godinu.
J.M.
Naslovna fotografija: Pexels
